Opinie

'Onderzoeksjournalistiek van Zembla ruikt naar riool'

Programmamaker Sinan Can kreeg voor de Zembla-uitzending 'Gijzeling in Almelo' de prijs voor de beste onderzoeksjournalistiek. Columnist Meindert Fennema vindt dat verontrustend. 'Deze onderzoeksjournalistiek ruikt naar riool.'

Beeld Zembla

Mijn vorige column ging over het boek Procedures en pistolen, een minutieuze beschrijving van de gijzeling van een Almelose wethouder en vier ambtenaren. Mirjam Pool analyseert het proces dat leidde tot die gijzeling vanuit verschillende perspectieven en komt tot de conclusie dat een groot deel van het Almelose publiek, maar ook een aantal media het perspectief kiest van de dader, Ahmed O. Hij is een Turkse kok, die - zo lijkt het - op schandelijke wijze wordt tegengewerkt door het gemeentebestuur bij het verkrijgen van een vergunning voor een nieuw restaurant.

Niet de gijzelnemer Ahmet O. is in de ogen van veel journalisten en Almeloërs verantwoordelijk voor de gijzeling, maar wethouder Sjoers. Sjoers werd door Zembla beschuldigd van belangenverstrengeling en vriendjespolitiek, een beschuldiging die bij nader onderzoek van Mirjam Pool geen stand houdt.

Leugens
De maker van de bewuste Zembla-aflevering over de gijzeling van Almelo, Sinan Can, belde Mirjam Pool maandagavond op en beschuldigde haar van leugens. Een VARA-jurist was bezig, zei hij, om te bezien of de schrijfster van Procedures en pistolen vervolgd kon worden. Zij zou er meer van horen, zei Sinan Can, en gooide vervolgens de hoorn op de haak.

Ik besloot Sinan Can te bellen, maar hij weigerde mijn vragen te beantwoorden. 'De zaak ligt bij de juristen van de VARA,' zei hij.
'U doet nu hetzelfde als burgemeester Knip van Almelo destijds,' zei ik. Die weigerde commentaar te geven omdat de zaak onder de rechter lag. Hij werd door Zembla met een camera langdurig achtervolgd.

'U bent te laat' riep Sinan Can, 'ik zie u bij de raad voor de journalistiek'. 'Gaat u mij dan ook aanklagen?' vroeg ik verbaasd.
Hij kalmeerde en ontkende dat. 'U bent een aardige man' zei hij. Ik vroeg mij af waar hij dat uit opmaakte, want wij hadden elkaar nog nooit ontmoet. Maar toen ik hem zei dat ik het bij het schrijven van mijn column helaas zonder zijn commentaar zou moeten doen, riep hij: 'U schrijft maar lekker uw stukkie' en drukte mij weg.

Sympathiek
Sinan Can is kennelijk een man van snelle stemmingswisselingen, net als die aardige kok Ahmet O. uit Almelo, waarvan Zembla een ontroerend portret geschetst had. Dat portret was zo sympathiek, dat de advocaat-generaal zich ter zitting afvroeg of de innige relatie tussen mevrouw O. en een van de programmamakers daar misschien debet aan was.

In de kwestie rond de aanvraag van de vergunning voor grand café de Rechter speelde een Bibob-onderzoek een centrale rol. Dat onderzoek was in gang gezet door de gemeente Almelo. Ahmet O. en zijn vrouw Ayse konden niet duidelijk maken wat de herkomst was van een lening van 150.000 euro waarmee zij het restaurant wilden verbouwen. Uit het Bibob-onderzoek, waarvan de eindconclusie pas een aantal weken na de Zembla-uitzending bekend werd gemaakt, bleek volgens Mirjam Pool niet dat dat geld een criminele oorsprong had, maar de bron bleef onduidelijk.

Wel wist de gemeente al voordat het tot het Bibob-onderzoek besloot dat Ahmet O. in 2004 al was veroordeeld wegens verboden wapenbezit. Daarnaast zou er sprake zijn van bedreigingen en waren er vermoedens van contacten met criminele organisaties, waaronder de PKK.

Angst
Het probleem met het Bibob-onderzoek is de vertrouwelijkheid ervan. Het gemeentebestuur dat zo'n onderzoek aanvraagt, mag over de inhoud geen enkele mededeling doen. Maar dat zo'n Bibob-onderzoek gaande was, dat wist ook Sinan Can. Ik had hem graag willen vragen waarom Zembla er niets over vermeld heeft. Ook bij de herhaling van het Zemblaprogramma 'Gijzeling in Almelo' bleef dat Bibob-onderzoek onbesproken. Net als het feit dat inmiddels tijdens de rechtszaak naar voren was gekomen dat de concurrent van Ahmet O., Jan Torny, zich tijdens de gijzeling doodsbang op het politiebureau meldde.

Torny had eerder, ook tegenover Zembla, het gerucht ontkend dat hij door Ahmet O. was bedreigd, maar de rechters zijn er - met het Openbaar Ministerie - van overtuigd dat Torny's publieke ontkenning werd ingegeven door angst. Ook de mogelijke banden van Ahmet O. met de PKK komen bij Zembla niet aan de orde, en dat terwijl Ahmet O. in de rechtzitting verklaart sympathie te hebben voor de PKK. Ik had Sinan Can, die zelf van Turks-Koerdische komaf is, daar graag naar gevraagd.

Nadat Ahmet O. veroordeeld was (eerst tot 9 jaar en in hoger beroep tot 11 jaar) is Zembla nooit meer op de zaak teruggekomen. Dat is, gezien de strekking van haar uitzending, opmerkelijk. Sinan Can deed ook de research voor de Zembla-uitzending over Ayaan Hirsi Ali ('Heilige Ayaan'), waar deze neergezet werd als een ordinaire economische vluchteling die de IND bedrogen had. Ik had Sinan Can willen vragen waarom hij Ayaan zoveel harder aangepakt had dan Ahmet O. Zouden daar misschien politieke motieven aan ten grondslag hebben gelegen?
Het meest verontrustend vind ik dat Sinan Can voor de uitzending van Zembla 'Gijzeling in Almelo' in 2009 een prijs kreeg voor de beste onderzoeksjournalistiek. Deze onderzoeksjournalistiek van Zembla ruikt namelijk naar riool.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie. Hij schrijft iedere vrijdag een column voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden