nieuwsCBS

Onderzoeksbureaus willen strengere regels voor commerciële opdrachten CBS

Het Centraal Bureau voor Statistiek moet haar commerciële activiteiten beperken. Dat heeft minister Wiebes van Economische Zaken besloten. De minister vraagt overheden hun opdrachten niet meer ‘vrijwel automatisch’ te gunnen aan het CBS. Voor onderzoeksbedrijven gaat de ingreep van Wiebes niet ver genoeg.

Exterieur van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).Beeld ANP

Het CBS verricht statistisch onderzoek ten behoeve van praktijk, beleid en wetenschap. Daarvoor heeft het toegang tot de meest gevoelige overheidsinformatie, zoals de gegevens van de Belastingdienst. Om die wettelijke taak uit te voeren krijgt het 149 miljoen euro per jaar. Daarnaast verricht het ook onderzoek voor derden, van overheden tot bedrijven. Daarmee verdient het CBS dit jaar naar schatting 40 miljoen euro. In een eerder dit jaar gepubliceerd advies werd aangeraden dat het CBS door overheden alleen wordt ingeschakeld voor extra opdrachten ‘wanneer er heldere overheidsbelangen in het spel zijn of als het CBS als enige kan leveren’.

Minister Wiebes van Economische Zaken erkent in een onlangs aan de Tweede Kamer verzonden brief dat er ‘tussen het CBS en een aantal marktpartijen en brancheverenigingen een gespannen relatie is ontstaan’. Hij gaat beleidsregels opstellen ‘om elke twijfel weg te nemen’ dat het CBS gratis of tegen verminderd tarief diensten zou verkopen. Ook komen er regels over de rolverdeling tussen het CBS en commerciële marktpartijen. Het CBS moet uitdrukkelijk ‘rekening houden met de belangen van marktpartijen’. Overheden die een onderzoeksopdracht willen geven, worden aangemoedigd de markt op te gaan.

Martin Damen, bestuurder van VBO, de brancheorganisatie van bedrijven in beleidsonderzoek, noemt het CBS ‘enorm ambitieus’ in het najagen van opdrachten. Daardoor liepen onderzoeksbedrijven volgens hem de afgelopen jaren tientallen miljoenen euro’s mis aan vooral overheidsopdrachten. Het CBS zou als nationale databank volgens Damen onder meer doen aan koppelverkoop. Als het bureau wordt gevraagd om data uit de eigen bestanden, bijvoorbeeld voor een onderzoek door een ministerie, dan zou het CBS meteen aanbieden dat onderzoek ook te doen. In zo’n geval wordt de opdracht niet openbaar aanbesteed en staan marktpartijen buitenspel.

Binnenkort buigt de Tweede Kamer zich over de vraag of de door Wiebes voorgestelde regels voldoende zijn. Damen van VBO is niet gerust op de uitkomst: ‘Het CBS wordt betaald door de overheid en is heel close met de ministeries. Dat zie je wel aan de kracht van hun lobby richting Den Haag.’ Hij pleit voor een grens aan de extra inkomsten die het CBS mag vergaren en een verplichting voor overheden om hun opdrachten openbaar aan te besteden.

Wegkapen

Astrid Boeijen, hoofddirecteur dataservices van het CBS, wijst het verwijt van concurrentievervalsing van de hand. Haar organisatie is wel blij met de nieuwe regels van minister Wiebes. ‘Ze scheppen helderheid. We gaan nog meer opletten of een opdracht niet ook naar de markt kan.’ Relativering van de klachten van de commerciële onderzoekers is volgens haar wel op zijn plaats. ‘De bedrijven stellen dat wij 40 miljoen euro omzet wegkapen. Maar in dat bedrag zitten onderzoeken die wij al vele jaren doen en geheel nieuw onderzoek, zoals naar de ontwikkeling van de interneteconomie. De onderzoeken die wij doen in opdracht van het bedrijfsleven zijn heel beperkt. Ongeveer 1 miljoen op een begroting van 190 miljoen euro.’

Een financiële limiet aan door CBS uitgevoerd opdrachtonderzoek, zoals de bedrijven wensen, is wat Boeijen betreft ongewenst. ‘Dat zou betekenen dat je een stuk van het statistiekonderzoek aan het privatiseren bent. Overheidsorganisaties moeten altijd vrij kunnen kiezen tussen het CBS en een bedrijf.’

Heel jammer dat wij deze discussie voeren, vindt zij. Door de razendsnelle ontwikkelingen op datagebied is de vraag ‘nu al veel groter dan wij als CBS en het bedrijfsleven samen aankunnen. We moeten juist meer samenwerken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden