economische waarde arbeidsmigranten

Onderzoeksbureau SEO: ‘Oost-Europese arbeidsmigrant is onmisbaar’

Oost-Europese arbeidsmigranten dragen voor miljarden bij aan de Nederlandse economie en zijn bovendien onmisbaar: ze doen werk waarvoor geen Nederlanders te vinden zijn. Tot deze conclusie komt het Amsterdamse onderzoeksbureau SEO Economisch Onderzoek.

Een medewerker van de FNV (M) in gesprek met Poolse arbeiders op de Poolse Banenbeurs in de Westergasfabriek in Amsterdam. Foto ANP

Nederland telde in 2016 ruim 370 duizend arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa: Polen, Tsjechen, Slowaken, Hongaren, Letten, Esten, Litouwers, Slovenen, Roemenen en Bulgaren. Recentere data is nog niet voor handen, maar elk jaar wordt dit aantal ietsje groter. Nu zijn het er waarschijnlijk zo’n 400 duizend, zegt Arjan Heyma, een van de auteurs van het onderzoek.

De Oost-Europeanen werken in distributiecentra, als vrachtwagenchauffeurs, op het land, in de kassen, in de bouw, aan de lopende band, in de metaalindustrie. Al die mensen vervulden in 2016 samen bijna een op de twintig banen. Ongeveer de helft van hen was uitzendkracht, veelal mensen die voor een paar maanden of jaren overkwamen naar Nederland.

Toegevoegde waarde

Deze migranten droegen zo’n 11 miljard bij aan het nationaal inkomen van Nederland, stelt het rapport. 6 miljard daarvan was het loon dat zij zelf opstreken. De resterende 5 miljard was ‘toegevoegde waarde’: geld in het laatje van de bedrijven en (in de vorm van belastingen) een bijdrage aan de schatkist. Omgerekend 300 euro per Nederlander.

Uitzendbond ABU, de grootste brancheorganisatie van uitzendondernemers, vroeg aan het onderzoeksbureau om de economische waarde van de migranten in kaart te brengen. Veel van de ABU-leden werken (uitsluitend) met Oost-Europese mensen. In de uitzendbranche kent men de waarde van de Poolse tomatenplukkers en Slowaakse orderpickers. Onder werkgevers staan ze bekend als harde en (bovenal) flexibele werkers.

Excessen

Buiten de werkvloer hebben ze een heel andere reputatie: de samenleving associeert Oost-Europese migranten met overlast en dronkenschap, geen mensen die je als buren wilt hebben. Vooral de excessen halen het nieuws: dubieuze constructies van malafide uitzenders, zwartwerkende Oost-Europese bouwvakkers, parkeerplaatsen vol vrachtwagens met exotische nummerborden.

Dit rapport gaat niet over die uitwassen, zegt Heyma. ‘Daar heb ik geen zicht op.’ Maar, benadrukt hij, zijn onderzoek omvat ‘de bulk’ van de werkmigranten uit Midden- en Oost-Europa. ‘Dat zijn heel veel mensen die legaal, in het reguliere circuit, banen vervullen die er niet zouden zijn zonder de migranten.’ De meeste werkgevers en werknemers werken bovendien het liefst volgens de regels, stelt hij. Het gaat om werk aan de onderkant van de arbeidsmarkt tegen een navenant loon. ‘Waarom zou je risico nemen om dat nog lager in de markt te zetten?’

Imago

De ABU hoopt met het onderzoek in de hand het imago van de arbeidsmigrant wat op te poetsen. ‘We hebben deze mensen keihard nodig’, is de boodschap van de uitzendbond. Van verdringing is nauwelijks sprake, stelt het rapport. De migranten doen werk dat de meeste Nederlanders niet willen of kunnen doen. Fysiek zware arbeid in de metaalindustrie of de landbouw bijvoorbeeld, of nachtdiensten in de distributiecentra van webwinkels. Heyma: ‘Het beeld van ‘ze pikken onze banen in’, daar klopt echt helemaal niets van.’

Dat werk onttrekt zich vaak aan het zicht. De problemen ontstaan in de woonwijken waar uitzendbureaus meerdere arbeidsmigranten huisvesten. Of in de omgeving van vakantieparken waar veel gastarbeiders verblijven. ‘Er zijn problemen, dat wil ik niet bagatelliseren. Mensen zien het voor hun voordeur gebeuren. Maar ze zien niet dat ze dankzij die arbeidsmigranten de keuze hebben uit vier soorten tomaten, of dat ze hun pakketje de volgende dag in huis krijgen, of dat ze asperges kunnen eten zonder zich blauw te betalen.’

Huisvesting

Uitzendbond ABU roept gemeenten op om ruimte te creëren voor huisvesting. Vooral tijdens piekmomenten is er een groot tekort aan woonruimte voor migranten, bijvoorbeeld wanneer er geoogst moet worden. Een op de vier arbeidsmigranten heeft geen adequate huisvesting, stelde expertisecentrum Flexwonen onlangs. ‘Gemeenten moeten plekken aanwijzen voor bijvoorbeeld tijdelijke onderkomens’, zegt een woordvoerder van de ABU.

In april botsten uitzendbureaus nog met drie Gelderse gemeenten die aankondigden dat zij arbeidsmigranten uit woonwijken gingen weren. Strenge regels die sinds 2012 gelden, werden in de praktijk vaak niet nageleefd, zo bleek uit onderzoek van de gemeente Tiel. In veel woningen woonden acht tot twaalf Polen, Bulgaren of Roemenen. Dat aantal moest terug naar maximaal vier, besloot de gemeente.

Het vrije verkeer van personen, in 1992 vastgelegd in het Verdrag van Maastricht, raakt het wezen van de EU. Sinds Oost-Europese landen in 2004 en 2007 toetraden tot de Europese Unie, geldt dat recht ook voor hun burgers. Sindsdien is het aantal werkmigranten uit die landen gestaag toegenomen tot de circa 400 duizend die nu in Nederland verblijven. En daar heeft Nederland veel baat bij, zegt onderzoeker Heyma. ‘We zouden met z’n allen een stukje minder rijk zijn als we geen arbeidsmigranten zouden toelaten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.