NieuwsROL VENTILATIESYSTEEM BIJ CORONA-UITBRAAK

Onderzoekers: ‘RIVM zwakte rol ventilatiesysteem bij uitbraak corona in verpleeghuis af’

De conclusie dat het klimaatbeheersingssysteem vrijwel zeker een rol speelde bij de verspreiding van het coronavirus in een verpleeghuis in Maassluis is door het RIVM ‘afgezwakt’, aldus direct betrokken onderzoekers. 

In verpleegtehuis De Tweemaster is de bezoekregeling meteen stopgezet nadat bij diverse bewoners besmetting met het coronavirus werd vastgesteld. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ook was het RIVM terughoudend bij het waarschuwen voor de mogelijke gevaren van airco’s die lucht uit en in één en dezelfde ruimte rondblazen.

Dat blijkt uit correspondentie die in bezit is van de Volkskrant. De voor het uitbraakonderzoek verantwoordelijke arts-microbioloog Peter de Man van het Franciscus Gasthuis & Vlietland wil niet op de correspondentie reageren. Wel zegt hij: ‘Wij zijn er als vakgroep van overtuigd dat er sprake is geweest van verspreiding van het virus door de lucht onder invloed van het ventilatiesysteem.’

Die conclusie is een stuk stelliger dan de formulering die het RIVM uiteindelijk gebruikte in het vertrouwelijke verslag van het signaleringsoverleg, waarin de onderzoekers hun bevindingen inbrachten. Het RIVM schreef daarin voorzichtig: ‘De combinatie van bevindingen (…) is suggestief voor een verdere verspreiding van het SARS-CoV-2-virus door een ventilatiesysteem.’

Mondneusmaskers

Tussen 23 en 26 juni raakte in een verpleeghuisafdeling van De Tweemaster 17 van de 21 bewoners besmet met het covid-19-virus. Zes van hen overleden. Ook 18 medewerkers kregen het virus, terwijl het personeel met uitzondering van de pauzes mondneusmaskers droeg.

Die omstandigheid was voor de vakgroep Microbiologie & Infectiepreventie van het Franciscus Gasthuis & Vlietland-ziekenhuis in Schiedam reden tot nader onderzoek naar het – van de rest van het gebouw afwijkende – klimaatbeheersingssysteem in de gemeenschappelijke huiskamer van de door de uitbraak getroffen woonzorggroep. Op de filters van zowel het ventilatiesysteem als de airco-units werd vervolgens het covid-19-virus aantroffen. In elk van de airco’s staat vast dat zij lucht uit de kamer zonder verversing rondbliezen.

Pas na intensief overleg noteerde het RIVM in het vertrouwelijke verslag: ‘Dit is voor de betrokken artsen-microbiologen reden om andere instellingen te attenderen op de mogelijke risico’s van ventilatiesystemen met recirculatie van binnenlucht.’ Die aanbeveling werd dus nadrukkelijk op het conto van de onderzoekers geschreven. Het instituut wilde de waarschuwing niet voor eigen rekening nemen.

Vervolgens scherpte het RIVM wel de eigen Ventilatierichtlijn aan: recirculatie van lucht binnen één ruimte – precies zoals het geval was in de huiskamer van de woonzorggroep – wordt nu ‘uit voorzorg’ afgeraden. Volgens het RIVM is die aanscherping geen gevolg van het voorval in Maassluis, maar van ‘voortschrijdende wetenschappelijke inzichten’.

Onnodige verwarring

Volgens het RIVM is de conclusie dat het ventilatiesysteem een rol heeft gespeeld bij de corona-uitbraak in De Tweemaster voorbarig, maar het instituut sluit dit niet uit. ‘Als RIVM kunnen we geen instellingen attenderen op risico’s waarvan we zelf niet zeker weten of die er zijn. Dit zou mogelijk onnodige verwarring en onrust kunnen geven’, aldus het instituut in een reactie. Onder leiding van de GGD Rotterdam-Rijnmond is nog vervolgonderzoek gaande naar de uitbraak in het verpleeghuis. ‘We kunnen daar niet op vooruitlopen.’ 

Arts-microbioloog De Man meent niet dat de casus-Maassluis de heftige discussie over aerogene overdracht zal beslechten. ‘Maar ik vind het zorgelijk dat de opstelling van het RIVM bij deze uitbraak de suggestie wekt dat het RIVM de mogelijkheid van overdracht van covid-19 door de lucht niet objectief onbevooroordeeld onder ogen wil zien.’

Hoewel hard bewijs nog steeds ontbreekt, wordt virusverspreiding door de lucht meer en meer een kwestie. In de internationale wetenschappelijke literatuur zijn Aziatische gevalstudies bekend, bijvoorbeeld van massabesmettingen in een restaurant, een callcenter en een bus, waarbij sterk vermoed wordt dat het klimaatbeheersingssysteem een rol speelde. De WHO en het Europese Gezondheidsinstituut ECDC waarschuwen ook voor recirculatie van binnenlucht door bijvoorbeeld airco’s.

Volgens microbioloog De Man zouden ook slachthuizen – waar veel besmettingen onder personeel plaatsvonden – zich die boodschap moeten aantrekken. Op aandringen van de middelbare scholenkoepel VO-raad gaan het UMC Utrecht, TU Delft en Erasmus MC de ventilatie in scholen onderzoeken. De installatiebranchevereniging Techniek Nederland dringt aan op extra maatregelen, zoals het verhogen van luchtverversing in een ruimte.

‘Voor ons was er genoeg reden andere artsen en deskundigen uit voorzorg te willen waarschuwen’

Arts-microbioloog Peter de Man was betrokken bij het onderzoek naar de corona-uitbraak in het verpleeghuis in Maassluis. Hij maakt zich zorgen dat het RIVM niet genoeg openstaat voor de conclusies over het gevaar van bepaalde ventilatiesystemen.

Tip de Volkskrant

Heeft u belangrijke informatie over dit onderwerp die u wilt delen met de Volkskrant? Mail dan naar tips@volkskrant.nl. Liever anoniem tippen? Ga dan naar publeaks.nl.

Meer over corona en ventilatie

Welke rol speelde het luchtsysteem nu precies bij de corona-uitbraak in een woonzorggroep in een verpleeghuis in Maassluis? Het RIVM wil niet vooruitlopen op vervolgonderzoek. Maar de betrokken technisch adviseur die het instituut informatie verschafte, wijst naar de airco’s.

Moeten we onze ventilatie aanpassen om verspreiding corona tegen te gaan? En nog drie vragen over ventilatie.

‘Luchtoorlog’ om corona: ruim 200 wetenschappers vragen in brief aandacht voor ventilatie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden