Onderzoekers pleiten voor staat gezondheid patiënt als criterium Wachtlijst is slechte graadmeter zorg-schaarste

De lengte van de wachtlijst of de wachttijd is een slechte graadmeter voor schaarste in de gezondheidszorg. De selectie van patiënten en het tijdstip van plaatsing op die wachtlijst, verschillen daarvoor te zeer, óók als het gaat om dezelfde behandeling....

JET BRUINSMA

Van onze verslaggeefster

Jet Bruinsma

DEN HAAG

Tot deze conclusie komen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam in hun rapport Selectie en wachtlijsten in de gezondheidszorg. Deze week hebben de schrijvers, verbonden aan de vakgroep Medische Psychologie van het Instituut voor Sociale Geneeskunde, hun onderzoek aangeboden aan minister Borst van Volksgezondheid. Ze zijn op drie terreinen van de gezondheidszorg waar een tekort aan plaatsen is, nagegaan hoe de selectie van patiënten voor behandeling tot stand komt.

Niet bekend

Nierpatiënten, die in afwachting van transplantatie gedialyseerd worden, komen vaak al op een wachtlijst terecht, hoewel hun toestand nog niet zó slecht is dat ze dringend een nieuwe nier nodig hebben. Soms komen patiënten vanwege contra-indicaties niet in aanmerking voor transplantatie, en dus - gezien het grote tekort aan donornieren - ook niet voor een plaats op de wachtlijst.

De schaarste aan donornieren speelt bij de selectie soms verhuld een rol, zonder dat de patiënt dat weet. De arts geeft medische redenen voor de afwijzing. Het zou voor de patiënt pijnlijk zijn, als hij te horen kreeg, dat hij wel geschikt is voor de behandeling, maar dat anderen méér geschikt zijn, aldus de onderzoekers.

Ze hebben wel enig begrip voor de medische argumentatie, omdat volstrekte openheid over selectiecriteria moeilijk te realiseren is in een situatie van schaarste. Het gaat bij de selectie van patiënten voor een schaarse voorziening vooral om patiënten in het 'grijze gebied'. Wie beslist niet en beslist wel in aanmerking komt, is meestal wel duidelijk. Maar de groep die mogelijk baat kan hebben bij een behandeling, is groter of kleiner, al naargelang er meer plaatsen beschikbaar zijn.

Bij de vraag of iemand urgent een nieuwe nier nodig heeft, speelt het officieel nauwelijks een rol of hij al lang op de wachtlijst staat, of psychische problemen heeft vanwege de spanning. Alleen de overeenkomsten in weefsel tussen ontvanger en donor zijn bepalend. Daardoor wordt de kans op een succesvolle transplantatie vergroot.

Maar de artsen klampen zich ook wel aan dat argument vast, menen de onderzoekers. 'Soms wordt toegegeven dat het ook prettig is om over het harde weefsel-criterium te beschikken. Het maakt moeilijke afwegingen overbodig.' Ze pleiten ervoor dat artsen toch die psychologische overwegingen sterker te laten meespelen in hun besluit.

Of een demente bejaarde snel een plaats krijgt in een verpleeghuis (er waren in 1991 ruim vijfduizend wachtenden, van wie er zeshonderd overleden vóór opname), hangt van verschillende factoren af, zo blijkt uit het onderzoek. Voor spoedgevallen is doorgaans wel een bed beschikbaar, zij het niet altijd in een tehuis dat de patiënt of zijn familie voor ogen hadden.

Voor het overige speelt een rol of de familie van de demente de zorg nog aan kan èn of de patiënt past bij de wensen van het verpleeghuis. Verpleeghuizen willen een enigszins gevarieerd patiëntenbestand, omdat het personeel overbelast zou raken als uitsluitend de zwaarste patiënten worden opgenomen. Of een demente wordt opgenomen, is vaak het resultaat van onderhandelingen tussen verwijzers en verpleeghuis, aldus het rapport.

De onderzoekers zijn van menig dat de artsen in het algemeen integer optreden bij het selecteren van patiënten voor schaarse behandelmogelijkheden. De artsen moeten echter wel duidelijker afspraken maken over de criteria voor behandelen of afwijzen. Daardoor kan worden voorkómen dat verschillen tussen dokters een te grote rol spelen. De overheid van haar kant moet niet te star vasthouden aan absolute openheid over selectiecriteria. Die openheid is niet te verenigen met de schaarste die diezelfde overheid uit kostenoverwewgingen handhaaft, vinden de onderzoekers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden