Zes vragen over rapport Nepal

Onderzoekers: eenderde van de Himalaya-gletsjers is eind deze eeuw gesmolten

Een foto uit 1921 vergeleken met een foto van 2010, allebei van de Rongbkuk gletsjer, in Tibet. Beeld AFP

De water- en voedselvoorziening van 1,9 miljard mensen in Azië komt eind deze eeuw in gevaar doordat minstens een derde van de gletsjers van de Himalaya door de klimaatverandering zal zijn weggesmolten, stellen onderzoekers in een brisant rapport.

Smeltende gletsjers? Wat is er aan de hand?

Eind deze eeuw zal minstens 36 procent van de gletsjers in de Himalaya en de Hindu Kush zijn weggesmolten, zelfs als de opwarming van de aarde in 2100 beperkt blijft tot 1,5 graad, de meest ambitieuze doelstelling van het klimaatakkoord van Parijs. Als de opwarming tegen die tijd uitkomt op 2 graden, het meer realistische scenario, zal zelfs 50 tot 60 procent van de gletsjers zijn verdwenen.

Die cijfers (afkomstig uit een Nature-studie van 2017) staan in een rapport over de invloed van de klimaatverandering op het ‘dak van de wereld’, de 3.500 kilometer lange band van gebergten tussen Afghanistan en Myanmar. Aan het maandag gepubliceerde rapport van het International Centre for Integrated Mountain Development in Kathmandu, Nepal, hebben zo’n 350 onderzoekers uit 22 landen meer dan vijf jaar gewerkt.

Het is volgens mede-auteur Walter Immerzeel (Universiteit Utrecht) de grootste studie tot nu toe over de gevolgen van de opwarming op de Himalaya, Hindu Kush en andere gebergten van de ‘derde pool’ (met 5.000 kubieke kilometer gletsjers na Antarctica en Groenland de grootste ijsmassa op aarde), en op de grote rivieren die eraan ontspringen, zoals de Indus, de Ganges, de Brahmaputra, de Irrawaddy, de Mekong en de Yangtze.

Wat zijn de gevolgen van de opwarming?

Het smelten van de gletsjers zal grote gevolgen hebben voor de watertoevoer van rivieren als de Indus en de Ganges en daarmee voor de landbouw benedenstrooms, waar boeren in het droge seizoen nu al kampen met watertekorten en erg afhankelijk zijn van smeltwater. Afname daarvan kan de voedselzekerheid van veel mensen raken: in de laagvlakten tussen Pakistan en China wonen ruim 1,65 miljard mensen en in de bergen nog eens 250 miljoen, een bevolking die nog steeds snel groeit en steeds meer water nodig heeft.

Het beeld is volgens Immerzeel wel genuanceerd. Het smeltwater neemt komende jaren eerst toe (fijn voor de boeren), wat in combinatie met een steeds extremere moesson (door de opwarming van de Indische Oceaan) kan leiden tot overstromingen, zoals in Pakistan in 2011 en India in 2013. Na een piek in 2060-70 zal het smeltwatervolume afnemen en kunnen op den duur tekorten optreden. De gevolgen van het smelten voor de zeespiegelstijging zijn, anders dan bij Antarctica en Groenland, beperkt: hooguit 1,5 centimeter.

Smelten de gletsjers overal in het gebied?

Het beeld is niet eenduidig. Er zijn ook gebergten waar de gletsjers stabiel zijn of zelfs groeien, zoals de Karakoram, de Pamir en de Kunlun Shan. Dat komt volgens Immerzeel mogelijk doordat het Tarimbekken in de Chinese provincie Xinjiang afgelopen decennia tot een enorm irrigatiegebied is uitgegroeid dat het regionale klimaat heeft veranderd. Meer verdamping van irrigatiewater leidt tot meer sneeuwval in de omringende gebergten en tot meer bewolking die het zonlicht tempert en het smelten van de gletsjers remt.

Dichtbevolkte gebieden in rivierbekkens. Beeld De Volkskrant

Hoe zeker zijn de voorspellingen dan?

Het voorspellen van de invloed van opwarming op gletsjers is lastig. Zo werd in een rapport van het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, in 2009 nog gesteld dat de gletsjers in de Himalaya in 2035 geheel zouden zijn weggesmolten. Dit bleek later een ongefundeerde claim die uit een niet-wetenschappelijk rapport van een milieuorganisatie was geplukt. Het werd een schandaal dat het IPCC veel schade berokkende.

Dit rapport is een heel ander verhaal, zegt Immerzeel. Sinds 2009 is er veel onafhankelijk onderzoek gedaan, dat uitwees dat de gletsjers de laatste tien jaar met gemiddeld 40 centimeter per jaar in dikte afnamen. Ook zijn de modellen veel beter geworden (al is het moeilijk modelleren omdat het dak van de wereld vanwege de hoogteverschillen zo’n uniek gebied is). ‘Er is echter geen twijfel mogelijk over deze resultaten’, aldus Immerzeel.

Wel is meer onderzoek nodig om te bepalen hoezeer het smelten van gletsjers invloed heeft op oogsten benedenstrooms. Het gaat namelijk niet alleen om smeltwater, zei Wouter Buytaert van Imperial College London (niet betrokken bij het rapport) tegen Reuters. ‘Terwijl het smeltwater omlaag stroomt mengt het zich met water uit andere bronnen zoals direct regenwater, oppervlaktewater en grondwater, tot een punt waarop de impact van het smeltwater verwaarloosbaar wordt.’

Kunnen we er ook nog wat aan doen?

Niet aan het smelten van de gletsjers zelf, wel op het vlak van adaptatie. Bijvoorbeeld door nieuwe stuwdammen te bouwen die smeltwater opvangen, hoewel dammen zelf weer grote ecologische nadelen hebben. Benedenstrooms kunnen aanpassingen worden gedaan in waterbesparing, door te investeren in efficiëntere irrigatiemethoden en hergebruik van water. Ook valt te denken aan het verbouwen van minder waterintensieve gewassen, in plaats van waterslurpende cash crops als katoen, zoals in het droge Pakistan.

Een mooie kans voor regionale samenwerking?

Ja, ware het niet dat waterpolitiek altijd zeer gevoelig ligt. De regio rond de Himalaya is bovendien geopolitiek bijzonder volatiel, met de slepende oorlog in Afghanistan, de gewapende vrede tussen Pakistan en India, onrust in de Chinese provincies Tibet en Xinjiang en conflicten in de voormalige Sovjet-republieken in Centraal-Azië. Spanningen over water zijn er al, bijvoorbeeld tussen Pakistan en India over de verdeling van het Indus-water en tussen India en China over beoogde dammen in de Brahmaputra.

Beeld de Volkskrant

Al die duurzame toestanden, windmolens, zonnepanelen, elektrische auto’s: waarom daar zoveel geld in pompen, als het toch maar 0,0003 graden minder opwarming van de aarde oplevert? Nou, kijk dan deze video: wetenschapsredacteur Maarten Keulemans legt uit hoe het zit met het Nederlandse klimaatbeleid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.