InterviewHenk Korvinus

Onderzoeker tbs-moord: ‘Terugkeer van tbs'ers in de maatschappij staat onder druk’

De resocialisatie van tbs’ers staat onder druk. Daarvoor waarschuwt Henk Korvinus van de Inspectie Justitie en Veiligheid, die de ‘tbs-moord’ in Lelystad onderzocht. Rond het proefverlof van de dader zijn forse fouten gemaakt, aldus Korvinus. 

De Oostvaarderskliniek in Almere heeft forse steken laten vallen, schrijft de inspectie.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De afgelopen jaren waren er verschillende ernstige incidenten met tbs’ers op proefverlof, zoals verkrachtingen en (poging tot) doodslag. Een behandeling in een tbs-kliniek is uiteindelijk gericht op terugkeer in de maatschappij. Maar de stappen in die richting moeten natuurlijk wel veilig en verantwoord zijn.

Dat het vreselijk mis kan gaan, bleek in april 2019. Tijdens een weekendverlof vermoordde Michel B. in Lelystad een 72-jarige man. De inspectie Justitie en Veiligheid heeft ‘de tbs-moord’ onderzocht en concludeert dat de Oostvaarderskliniek in Almere forse steken heeft laten vallen.

Omdat B. formeel onder toezicht stond van de reclassering, deed de kliniek niets met de informatie dat B. contact onderhield met andere (ex-)tbs’ers, onder wie een mededader. En ook met het slachtoffer, die vrijwilliger was in de kliniek.

Ontsnapping

Rond de kerstdagen van 2018 was B. al eens ontsnapt. Hij zat toen in het kader van zijn resocialisatie in een forensisch behandelcentrum in Franeker en klom via het dak over de muur van de instelling. Destijds nam B. zelf contact op met de reclassering. De politie bracht hem een dag later terug, maar de kliniek lichtte pas na een week het ministerie van Justitie en Veiligheid in over het incident. Was dat meteen gebeurd, dan had B. zijn recht op proefverlof direct verspeeld.

Henk Korvinus, inspecteur-generaal Inspectie Justitie en Veiligheid.

‘De verschillende partijen wisselden slecht informatie met elkaar uit’, concludeert Henk Korvinus, inspecteur-generaal van de Inspectie Justitie en Veiligheid. ‘De verantwoordelijkheden tussen kliniek en reclassering waren onduidelijk. En zodra er onduidelijkheid ontstaat, weet deze doelgroep hoe ze moet manipuleren. Dan loop je dus grote risico’s met tbs’ers.’

De inspectie publiceerde woensdag nog een onderzoek, over de algemene knelpunten en dilemma’s van resocialisatie van tbs’ers. Een tbs-behandeling is bedoeld om iemand uiteindelijk veilig en verantwoord te laten terugkeren in de maatschappij. Daarom krijgt een tbs’er tegen het eind van een behandeling stapje voor stapje meer vrijheden. Iemand wordt bijvoorbeeld overgeplaatst naar een behandelcentrum met een lichter regime, en mag op proefverlof.

Onder druk

Maar volgens de inspectie zijn er onvoldoende goede vervolgvoorzieningen, zijn de regels te knellend en is er gebrek aan deskundig personeel. ‘Daardoor kunnen de hoofden behandeling geen kant op’, zegt Korvinus. ‘De terugkeer van tbs’ers in de maatschappij staat onder druk. Als we daar niks aan doen, dreigen er onverantwoorde risico’s.’

Rond de ‘tbs-moord’ van Michel B. kwamen die problemen samen. ‘Als iemand wordt overgeplaatst naar een lichter regime, dan moet iedereen goed op de hoogte zijn van wat er allemaal speelt. Er ontstaan risico’s als de tbs-kliniek en een volgend behandelcentrum ver uit elkaar liggen en als het minder vanzelfsprekend is om informatie uit te wisselen.’

Het kan ook anders. Korvinus prijst de Van der Hoeven Kliniek in Utrecht. ‘Daar is enorm geïnvesteerd in voorzieningen in de buurt van de kliniek. Er is contact met de burgemeester, omwonenden weten wie ze moet bellen als ze denken dat er iets niet oké is.’ Allemaal geen waterdichte garantie dat er nooit iets misgaat. ‘Tbs’ers blijven een heel moeilijke doelgroep. Maar in elk geval worden de risico’s zo klein mogelijk gehouden.’

‘Teeven-jaar’

Bij Michel B. had het verlof moeten worden ingetrokken, maar vaak zijn de regels juist te streng. De inspectie is kritisch over het ‘Teeven-jaar’, ingesteld door toenmalig staatssecretaris Fred Teeven. Een tbs’er verspeelt gedurende een jaar zijn recht op verlof als hij langer dan 24 uur ongeoorloofd afwezig is. Korvinus: ‘In dat Teeven-jaar mag er vervolgens helemaal niks meer. Dat is een vrij rigide sanctie, want er is in dat jaar geen maatwerk mogelijk. Terwijl de ene overtreding van de verlofregels minder ernstig is dan de andere. Het liefst wil je het traject van behandeling en resocialisatie laten doorgaan.’

Het Teeven-jaar kan zelfs averechts werken. ‘Soms zeggen rechters dat de totale behandeling te lang gaat duren als gevolg van dat jaar stilstand. De tbs-duur moet immers wel in verhouding blijven staan tot de zaak waarvoor iemand oorspronkelijk is veroordeeld. Daardoor komt er nog meer druk te staan op de resocialisatie. De minister van Justitie moet het Teeven-jaar als automatisme schrappen, zodat maatwerk mogelijk wordt.’

Tbs-klinieken moeten bovendien beter kijken met welke instellingen ze contracten sluiten voor de volgende fase van de resocialisatie. ‘Voldoen die instellingen aan de kwaliteitseisen? Informeren ze de burgemeester, zodat die weet welke trajecten er lopen? Dergelijke eisen worden te weinig gesteld. Daardoor sluit de behandeling niet altijd aan op wat er nodig is.’

De tbs-klinieken waren vooraf benauwd voor deze inspectierapporten – ze vreesden dat de kritiek op hun functioneren tot nóg meer regels zou leiden. Korvinus is daar niet voor: ‘In de politiek is de reflex om na elk incident nieuwe regels te maken. Daardoor wordt het alleen maar nóg moeilijker. Wij pleiten juist voor minder regels en meer maatwerk.’

Verder lezen over tbs-klinieken

Voor het eerst in jaren is de bezetting in tbs-klinieken gestegen. Er zijn steeds meer aanvragen voor behandelingen, waardoor de instellingen meer bedden moeten faciliteren of bijplaatsen. Sommige klinieken hebben niet genoeg ruimte meer voor nieuwe aanvragen.

Te veel tbs’ers zitten vast terwijl ze allang ‘klaar’ zijn om geleidelijk weer de maatschappij in te gaan. Dat moet anders, aldus een belangrijke adviesraad.

Tbs’ers en buurtbewoners van de Utrechtse Van der Hoevenkliniek spelen samen in een toneelstuk. Tbs’ers vertellen over hoe ze zich voorbereiden op terugkeer in de maatschappij.  ‘Ik zat 28 jaar van mijn leven in het gevang, ik heb een engel en een duivel in me.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden