Onderzoeker: misdaad is niet alleen leuk, het loont ook nog

De Britse bankrover die vertelde hoe plezierig het is om 's nachts alléén in een bank rond te lopen, had gelijk....

Van onze verslaggever Marc van den Eerenbeemt

Aan de Erasmus Universiteit verdedigt Klerks vandaag zijn proefschrift Groot in de hasj, over theorie en praktijk van de georganiseerde criminaliteit. Hij doorzocht met toestemming van justitie meer dan honderd strafdossiers van grote Nederlandse hasjhandelaren.

Memoires van criminelen zijn niet voor niks doorspekt met anekdotes, vertelt Klerks daags voor zijn promotie. Uitgetreden drugshandelaren zijn vaak weemoedig over het gemak waarmee ze geld uitgaven, over hun reputatie als geslaagde crimineel, over hun avonturen in de smokkelarij. Het vrije leven is nu eenmaal vaak een stuk spannender dan dat van de gemiddelde gehoorzame burger.

Misdaad kan niet alleen leuk zijn, het loont ook nogal vaak, zegt de promovendus. Bovendien is de keuze voor een criminele carrière niet per definitie een uiting van oppervlakkigheid en doelloosheid, zoals in de wetenschappelijke literatuur vaak wordt verondersteld.

Dat is misschien geen vreemde conclusie, meent Klerks, als je onderzoek doet naar gedetineerde drugsverslaafden. Maar voor veel criminelen is hun levensstijl een rationele keuze. En van hen blijken er heel wat lol te hebben in het leven. 'Maar in de duizenden boeken die ik daarop heb doorzocht, wordt vrijwel niets gezegd over de lol van criminaliteit.'

Dat misdaadplezier is bij velen aanwezig, betoogt Klerks. Een hasjmiljonair die gepakt werd bij het inpakken van kleine plakken hasj, vertelde erover. Toen rechercheurs hem vroegen hoe hij zo stom kon zijn nog zelf met zijn vingers aan het spul te komen, vertelde de man de kameraadschap tijdens het werken in de stash niet te willen missen. Met een paar jongens en wat kratten bier een partij hasj klein maken, dat was pas gezelligheid!

De politicoloog denkt met zijn onderzoek een taboe te doorbreken. 'Misdaad mag niet lonen, is het idee. Ook de criminologie heeft vaak die politieke dimensie. Je krijgt al snel het verwijt dat je de misdaad relativeert of goedpraat.'

Klerks doet aanbevelingen voor een nieuwe manier van misdaadanalyse, die de criminaliteitsbestrijding effectiever moet maken.

Klerks constateert dat het illegale en het legale zakenleven soms alleen door het toegepaste geweld van elkaar verschillen, betoogt de promovendus. De levenshouding van succesvolle legale en illegale handelaren, en de neiging om volop te profiteren van andermans zwakheid, is soms verrassend identiek. Het onderscheid tussen onderwereld en bovenwereld valt steeds moeilijker te maken. Topindustriëlen die zichzelf buitensporig verrijken door riante optieregelingen veroorzaken evenveel maatschappelijke schade als grootverdieners in de hasjhandel, vindt Klerks.

Beiden dragen immers dezelfde morele boodschap uit. De inhaligheid en de mateloze drang naar meer luxe moeten de goegemeente wel aansporen tot hetzelfde gedrag. Klerks: 'De grote hasjbaronnen van begin jaren negentig behoorden in die zin tot een culturele voorhoede. Het cynisch egoïsme van de wetsovertreder is gemeengoed geworden.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden