Onderzoek val SNS: DNB en Financiën reageerden onvoldoende en te laat

De Nederlandsche Bank (DNB) en het ministerie van Financiën zijn tekortgeschoten in het herkennen en reageren op de grote risico's die bank-verzekeraar SNS Reaal aanging tussen 2006 en 2009 en die uiteindelijk tot de val van de bank leidden. Dat oordeelt een evaluatiecommissie krap een jaar na de nationalisatie van SNS Reaal, die de staat 3,7 miljard euro kostte.

Het hoofdkantoor van SNS Reaal in Utrecht. Foto ANP

Opnieuw velt een commissie een zeer kritisch oordeel over de afwachtende houding van DNB bij de controle van banken. Bij het onderzoek na de kredietcrisis door de parlementaire enquêtecommissie-De Wit werd al geconstateerd dat de toezichthouder traag reageerde. Toenmalig DNB-president Nout Wellink verdedigde zich toen door te zeggen dat de nationale toezichthouder te weinig instrumenten had. Nu stelt de evaluatiecommissie dat DNB en het ministerie van Financiën de staatssteun aan SNS hadden moeten aangrijpen om meer grip te krijgen op de wankele bank-verzekeraar.

Property Finance
Op de rand van de kredietcrisis kocht SNS Reaal een aantal risicovolle financiële producten 'op de top van de markt'. Een van die aanwinsten was de vastgoedportefeuille Property Finance, dat later het blok aan het been van de bank zou blijken. Dit fonds met risicovolle hypotheken en vastgoed, prijskaartje 810 miljoen euro, drukte zwaar op de balans van SNS. De Nederlandsche Bank, toezichthouder op de Nederlandse financiële sector, gaf in 2006 een verklaring van geen bezwaar voor de aankoop van het bouwfonds.

DNB liet zich destijds in haar oordeel te veel leiden door de informatie die SNS Reaal zelf verstrekte. Nu stelt de commissie dat die verklaring niet had mogen worden verstrekt. 'Als Property Finance niet was overgenomen, was SNS niet in deze problemen terecht gekomen.' Ook volgens de huidige president van DNB, Klaas Knot, had de aankoop van het bouwfonds niet mogen plaatsvinden en zou daar nu geen goedkeuring meer aan worden gegeven.

DNB zag SNS Reaal risico nemen en uitbreiden met onder meer Property Finance en verzekeraars Axa en Zwitserleven, maar greep niet in, oordeelt de commissie. 'DNB heeft onvoldoende oog gehad voor de op uitbreiding en overnames gerichte strategie van SNS Reaal.'

Staatssteun van 750 miljoen euro
Ook het ministerie van Financiën reageerde niet alert genoeg op de risicovolle expansiedrift van SNS. Eind 2008 vroeg en kreeg de bank staatssteun van 750 miljoen euro. Dat was echter niet 'de start voor een ingrijpende herstructurering van SNS Reaal. Het Ministerie van Financiën heeft nagelaten zijn verantwoordelijkheid te nemen voor het schoon schip maken van de bank.' Die taak is - ten onrechte, oordeelt de commissie - tussen 2008 en 2011 bij de raad van bestuur en de raad van commissarissen van SNS gelegd.

December 2011, oud-president van De Nederlandsche Bank legt de eed af vooraf aan het verhoor van de commissie-De Wit. Foto anp

Pas toen eind 2011 bleek hoe groot de problemen waren, kwamen DNB en Financiën in actie, maar toen nog duurde het een jaar tot minister Dijsselbloem koos voor nationalisatie. De evaluatiecommissie meent dat in 2009 delen van SNS 'wellicht' nog konden worden verkocht of afgesplitst, in 2012 was het daarvoor echter te laat. 'Pas in de tweede helft van 2012 nam het ministerie van Financiën gaandeweg - maar te laat - de regie over.' Ook het uiteindelijk gezochte contact tussen het ministerie en de Europese Commissie was te laat.

Nationalisatie als enige optie over
Toen uiteindelijk werd besloten tot nationalisatie, begin 2013, was dat de beste, en enige, optie die over was, schrijft de commissie. 'Een andere oplossing was op dat moment niet voorhanden.' Had het ministerie nog langer gewacht dan waren de kosten voor de belastingbetaler enkel opgelopen. Het Rijk betaalde 3,7 miljard euro voor SNS Reaal, 700 miljoen daarvan verdween in het gat van de rotte vastgoedportefeuille Property Finance. Aandeelhouders en achtergestelde crediteuren draaiden op voor 1 miljard euro, de banken droegen gezamenlijk ook 1 miljard bij.

De commissie adviseert dat staatssteun gepaard moet gaan met duidelijkere eisen. Een 'trustee' zou moeten toezien op het naleven daarvan, in plaats van commissarissen 'die een onmogelijke positie hebben en ineffectief zijn gebleken'. DNB heeft een 'duidelijker bestuursvorm' nodig waarin de president eindverantwoordelijke is voor het toezicht.

De evaluatiecommissie bestond uit Rein Jan Hoekstra, lange tijd topambtenaar op het ministerie van Algemene Zaken en van 1994 tot 2011 lid van de Raad van State, en Jean Frijns, in de jaren tachtig werkzaam bij het CPB, daarna bij pensioenfonds ABP en als hoogleraar Beleggingsleer verbonden aan de VU.

Reacties Financiën en VEB
Minister Dijsselbloem laat in een reactie weten de kritische punten uit het rapport te verwelkomen. Het ministerie heeft de beoogde verbetering 'deels al ter hand genomen'. Een uitgebreidere kabinetsreactie volgt later.

Volgens Jan Maarten Slagter van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) is het nog te vroeg om te zeggen of de VEB een procedure begint tegen DNB. 'Daar moeten juristen nog naar kijken', zei hij. Voorlopig geeft de beleggersvereniging prioriteit aan de zaken die al lopen, zoals het verzoek om schadeloosstelling waarin nu als eerste de Hoge Raad aan zet is. Ook wil de VEB nog altijd dat de Ondernemingskamer een onderzoek begint naar wanbeleid bij SNS.

 
Pas in de tweede helft van 2012 nam het ministerie van Financiën gaandeweg - maar te laat - de regie over.
Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën licht op 1 februari 2013 de nationalisatie van SNS Reaal toe. Foto ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.