NIEUWSGezonde voeding

Onderzoek: supers doen vrijwel niets om klant te verleiden gezonder voedsel te kopen

In alle supers valt het assortiment grotendeels buiten de Schijf van Vijf, constateert Questionmark, een onderzoeksstichting ‘met ideële inslag’.Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Supermarkten doen nog altijd weinig om klanten te verleiden tot het kopen van gezonde voeding. Ondanks tal van gezondheidsconvenanten vallen vier van de vijf producten in reclamefolders buiten de Schijf van Vijf, blijft zoete impulsverkoop bij de kassa gangbaar en is ongezond voedsel in de meerderheid.

Deze stevige conclusies gaan op voor alle grote supermarktketens, staat in de vandaag verschenen Superlijst Gezondheid 2020 van Questionmark. Deze onderzoeksstichting ‘met ideële inslag’ doet met gezondheidsfondsen en wetenschappers meerjarig onderzoek naar het supermarktaanbod.

Terwijl overgewicht en aanverwante ziekten al decennia toenemen, blijft de overheid hopen op het zelfreinigend vermogen van supers, waar Nederlanders 70 procent kopen van wat ze eten. In 2005 sloten ministeries met de supermarktbranche het Convenant Overgewicht, met daarin het streven ‘de gezonde keuze mogelijk te maken en tevens gemakkelijk en aantrekkelijk’. Ondanks de toename van overgewicht is de jongste overeenkomst, het Nationaal Preventieakkoord uit 2018, vergelijkbaar vrijblijvend: ‘Supermarkten verleiden consumenten meer producten te kopen die in de Schijf van Vijf horen.’

Namens de supermarkten zegt Marc Jansen, directeur van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), dat de afgelopen vijtien jaar wel degelijk vooruitgang is geboekt, maar dat Questionmark daar grotendeels aan voorbijgaat. Jansen wijst op de verlaging van suiker, zout en vet in duizenden producten (afspraak uit Akkoord Verbetering Productsamenstelling 2014-2020), het uitfaseren van kindermarketing (Nationaal Preventieakkoord 2018) en het feit dat de klant in vrijwel elke supervestiging direct wordt geconfronteerd met de gezonde groente- en fruitafdeling.

Wereldverbeteraars

‘Ze kiezen voor het halfvolle glas met een laagje azijn erbij’, zegt Jansen over Questionmark, een onderzoeksbureau met volgens hem een duidelijke missie en een raad van advies met vooral wetenschappelijke ‘wereldverbeteraars’. ‘We zien liever dat ze ons steunen met bijvoorbeeld het beter zichtbaar maken van Schijf van Vijf-producten, want wettelijk worden wij nu nog beperkt in het maken van claims over gezondheid.’ 

Verantwoordelijk staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS) neemt de onderzoeksresultaten wel serieus en deelt de zorgen van de betrokken gezondheidsfondsen. ‘Er moet meer gebeuren om de gezonde keuze in supermarkten makkelijker te maken.’ In reactie op de Superlijst Gezondheid kondigt hij aan de voortgang van het Preventieakkoord voortaan onafhankelijk te zullen laten monitoren en laat het RIVM onderzoeken of extra maatregelen nodig zijn.

Questionmark benadrukt in de Superlijst Gezondheid ook wat goed gaat. Zo heeft Coop alle recepten die in de winkel staan aangepast aan de Schijf van Vijf, kiest Aldi voor kindermarketing op wortels, appels en halfvolle melk, wordt bij Dirk-filialen als enige geen snoepgoed aangeboden bij de kassa en heeft Lidl in de onderzoeksperiode als enige geen frisdrank met kinderverpakkingen gepromoot.

Maar de positieve uitzonderingen kunnen de aandacht niet afleiden van de grote lijnen uit het rapport: ‘In alle supermarkten valt het assortiment grotendeels buiten de Schijf van Vijf.’ Volgens het Voedingscentrum mag voor een gezond dieet maar zo’n 15 procent van de energie-inname buiten de schijf vallen, memoreren de onderzoekers. Alleen bij Ekoplaza kwalificeren ze meer dan de helft van het assortiment als gezond.

Vertrouwd stuntproduct

In rapporten over maatschappelijke verantwoordelijkheid laten supers hun goede kant zien, maar de reclamefolders tonen een ander gezicht. Zo bevatten 63 van de 64 geraadpleegde folders in twee maanden tijd suikerhoudende dranken, een vertrouwd stuntproduct voor het lokken van klanten. En Lidl mag dan de gezondste aanbiedingen hebben, nog altijd valt zo’n driekwart buiten de Schijf van Vijf.

Jansen van het CBL erkent dat ongezonde aanbiedingen vaak lokkertjes zijn, maar volgens hem hoeft dit niet automatisch iets te zeggen over het koopgedrag van de klant. ‘De basis van wat ze kopen past binnen de Schijf van Vijf.’

Met die ‘gezonde’ Schijf van Vijf is nog wel iets aan de hand. Want van alle gezonde producten die erin kunnen vallen (dus nog exclusief chocola, snoep, frisdrank, chips, etc) blijkt volgens Questionmark 59 procent toch niet aan de Schijf van Vijf-richtlijnen te voldoen. Het gros van de in potentie gezonde producten, zoals brood, crackers, kaas, pasta en peulvruchten, vielen erbuiten door te veel verzadigd vet, suikers, zout of juist te weinig vezels.

De acht onderzochte supermarktketens hebben samen een marktaandeel van ruim 80 procent. Marktleider Albert Heijn wordt in de Superlijst Gezondheid geplaatst bij de drie achterblijvers. Samen met Aldi en Plus. Nummer twee in de markt, Jumbo, is qua gezondheid middenmoter. Ekoplaza, Lidl, Dirk en Coop krijgen het aanmoedigingspredicaat voorloper.

Het onderzoek is bedoeld als nulmeting, over twee jaar wordt gekeken naar de voortgang. In de tussentijd komt Questionmark met Superlijsten voor milieu, mensenrechten en dierenwelzijn.

Meer over supermarkten

‘Dozenschuiver’ Lidl is hard op weg de progressiefste supermarkt van Nederland te worden
Lidl lijkt stilaan de progressiefste supermarkt van Nederland te worden. De van oorsprong Duitse discounter scoort het best als het gaat om mensenrechten en aan verduurzaming wordt hard gewerkt. Wat is er gebeurd bij de ‘dozenschuiver’? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden