Nieuws bed-bad-broodopvang voor uitgeprocedeerden

Onderzoek: sneller vertrek uitgeprocedeerden met 24-uursopvang

WODC: tactiek van ‘wegjagen’ werkt niet

Asielzoekers in Groningen. Foto Harry Cock

Uitgeprocedeerde migranten verlaten het land sneller vanuit zogenoemde bed-bad-broodvoorzieningen met 24-uursopvang en begeleiding, staat in een rapport in opdracht van het WODC, het onderzoeksbureau van het ministerie van Justitie. Migranten zonder verblijfsstatus laten zich volgens het onderzoek niet ‘wegjagen’ door sobere nachtopvang.

De bed-bad-broodopvang voor uitgeprocedeerden is al jaren een politieke splijtzwam. De landelijke overheid wilde afgewezen asielzoekers aanvankelijk helemaal niet meer opvangen, maar veel gemeenten doen dat toch – om humanitaire redenen en om de openbare orde te handhaven. 

Terugkeercijfers vanuit de verschillende soorten opvang zijn er niet. De conclusie dat 24-uursopvang met begeleiding het snelst tot vertrek leidt, baseren de onderzoekers op interviews met 37 vreemdelingen en 48 experts van onder meer gemeenten en de Dienst Terugkeer en Vertrek. 

Foto Harry Cock.

De bevinding druist in tegen het idee van met name de VVD, dat een te riante bed-bad-broodregeling er juist toe leidt dat mensen met een vertrekplicht in Nederland blijven. Ook de Amsterdamse burgemeester wijlen Eberhard van der Laan (PvdA) sprak in het verleden over de ‘aanzuigende werking’ van 24-uursopvang.  

Amsterdam kampt al jaren met de groep uitgeprocedeerde asielzoekers We Are Here die het ene na het andere pand kraakt en daarbij soms overlast veroorzaakt. Het nieuwe college van Amsterdam heeft onlangs aangekondigd de nachtopvang van ongedocumenteerden te willen uitbreiden naar een 24-uursvoorziening met begeleiding. Staatssecretaris Harbers (Vreemdelingenzaken) had harde kritiek op die plannen, omdat die volgens hem ‘de uitzichtloosheid van het illegale bestaan in Nederland alleen maar verlengen’. In Groningen en Utrecht wordt dergelijke opvang overigens allang uitgevoerd.

Asielzoekers in Groningen. Op en bij de boot die in het Eemskanaal ligt. Foto Harry Cock.

Opvanglocaties

In het regeerakkoord is vorig jaar afgesproken dat er in plaats van de gemeentelijke initiatieven acht landelijke opvanglocaties komen voor migranten die het land moeten verlaten. De vraag is nu hoe die opvang eruit komt te zien: een bed voor de nacht en mensen overdag de straat op sturen, zoals bijvoorbeeld Den Haag nu doet? Of een plek waar bewoners 24 uur per dag kunnen verblijven, leefgeld ontvangen en begeleiding bij het plannen van hun toekomst en vertrek, zoals in Groningen en Utrecht?

Voor het WODC-rapport, opgesteld door onderzoeksbureau Pro Facto in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, is voor het eerst onderzoek gedaan naar de verschillende bed-bad-broodvarianten en het effect op terugkeer. De cijfers over hoeveel mensen vanuit deze opvanglocaties daadwerkelijk zijn vertrokken uit Nederland, blijken echter niet overal geregistreerd en zijn moeilijk vergelijkbaar.

Nederland Groningen 20180523 INLIA bed bad enb brood voor asielzoekers in Groningen. Op en bij de boot die in het eemskanaal ligt . de keuken aan de wal. foto Harry Cock/De Volkskrant Foto Harry Cock

Toch trekt Pro Facto op basis van kwalitatief onderzoek de conclusie dat een 24-uurs bed-bad-broodopvang met begeleiding de beste kansen biedt op het vertrek. ‘Als mensen overdag op straat moeten leven zijn ze zo gestresst dat ze überhaupt niet verder kunnen denken dan de vraag hoe ze die dag aan eten komen’, zegt Heinrich Winter, directeur van Pro Facto en hoogleraar Bestuurskunde in Groningen.

Foto Harry Cock.

Passief

Vreemdelingen die overdag op straat leven maakten op de onderzoekers ‘een passieve indruk’. ‘Zij zijn met name bezig met overleven’, staat in het rapport. Migranten die begeleiding krijgen bij het maken van toekomstplannen, zijn volgens het onderzoek initiatiefrijker en minder kwetsbaar en daardoor eerder geneigd over terugkeer na te denken.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt in reactie op de bevindingen dat begeleiding ‘essentieel’ is om terugkeer te bewerkstelligen. Ik deel de constatering van de onderzoekers dat een stabiele leefsituatie, begeleiding en activering noodzakelijk zijn om de doelgroep, die vaak al vele jaren illegaal in Nederland verblijft, zich te laten richten op de toekomst’, schrijft Harbers maandag aan de Tweede Kamer. Hoe de acht opvanglocaties eruit komen te zien is nog onbekend. Daarover vinden nu ‘constructieve gesprekken’ plaats met gemeenten, aldus zijn woordvoerder.

Het uitzetten van uitgeprocedeerden is in de praktijk lastig als het land van herkomst en de migrant zelf niet meewerken. De migranten in de bed-bad-broodlocaties verblijven gemiddeld al bijna negen jaar in Nederland  ‘Dan zijn de banden met het thuisland inmiddels vaak zwak’, aldus Winter. Daarnaast is het een belemmering dat veel mensen medische problemen hebben, fysiek of psychisch.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.