Nieuws

Onderzoek: ruim 700 duizend Nederlanders afgelopen vijf jaar slachtoffer van huiselijk geweld

Ruim 700 duizend Nederlandse meerderjarigen zijn in de afgelopen vijf jaar minimaal één keer het slachtoffer geweest van huiselijk geweld, concludeert het Wetenschappelijk onderzoeks- en documentatiecentrum (WODC) na een uitgebreid en langdurig onderzoek. Jaarlijks worden ruim 100 duizend kinderen tot en met 17 jaar mishandeld. 

Beeld ANP

Of deze vormen van geweld toenemen of dalen, kan het onderzoeksbureau van het ministerie van Justitie niet zeggen, onder meer vanwege gebrekkige data uit het verleden.

5,5 procent van de meerderjarige Nederlanders heeft de afgelopen vijf jaar minstens één voorval van huiselijk geweld ondergaan, fysiek of seksueel. Bij eenderde van hen bleef het bij één incident, bij 20 procent was het geweld structureel. Vijf keer meer vrouwen dan mannen zijn het slachtoffer van structureel geweld door hun partner of (inmiddels) ex-partner: 76 duizend vrouwen en 13 duizend mannen.

‘Dit is de onderste schatting’, zegt coördinerend onderzoeker Annemarie ten Boom van het onderzoekscentrum. ‘En nog betreft het ontzettend veel mensen, en dat is schokkend.’ Dat vindt ze ook van de honderdduizend kinderen tot 17 jaar oud die het slachtoffer zijn geweest van kindermishandeling.

Het zijn de belangrijkste uitkomsten van een grootschalig onderzoeksprogramma van het WODC, dat sinds 2015 liep en waarvan de uitkomsten woensdag bekend worden gemaakt. Het onderzoekscentrum werkte hierin samen met tien onderzoeksinstellingen, waaronder vier universiteiten. De ministeries van Volksgezondheid en Justitie wilden weten hoeveel mensen in Nederland te maken hebben met huiselijk geweld of kindermishandeling. En eigenlijk ook: is aan de hand van oudere cijfers te zeggen of huiselijk geweld en kindermishandeling af- of toenemen? 

Op die laatste vraag wil Ten Boom alleen voorzichtig antwoord geven. Door methodologische verschillen zijn de uitkomsten uit 2010 niet goed vergelijkbaar met die van nu. Toen vonden de onderzoekers aanzienlijke hogere percentages, ongeveer 10 procent. Ten Boom formuleert het voorzichtiger: ‘Ik durf te zeggen dat het aantal slachtoffers niet is toegenomen. Er zijn indicaties dat zich een daling kan hebben ingezet, maar harder dan dat kan ik dat niet zeggen.’

Goed nieuws wil Ten Boom het sowieso niet noemen ‘gezien de grote aantallen die nog steeds slachtoffer zijn. De getallen die wij nu zichtbaar maken, blijven pijnlijk.’

Slaan en schoppen

Bij het onderzoek naar huiselijk geweld deden de onderzoekers met hulp van het Centraal Bureau voor de Statistiek een aselecte steekproef. Bijna negentienduizend willekeurige in het bevolkingsregister ingeschreven volwassenen werd gevraagd een uitgebreide vragenlijst in te vullen. Psychisch geweld is niet meegeteld als huiselijk geweld. Het gaat bijvoorbeeld om slaan, schoppen, dreigen met geweld en seksueel geweld, door de (ex)partner, broer, zus of een huisvriend. Ook is het aantal politiemeldingen van huiselijk geweld opgevraagd.

Zelfrapportage is geen perfecte meetmethode. ‘Mensen die op dat moment niet thuis woonden maar in opvanghuizen en gevangenissen zaten, vallen bovendien buiten de steekproef’, zegt Ten Boom. ‘Er zijn misschien mensen die het gebeurde verdringen en denken: wat ik meemaak, telt niet mee als huiselijk geweld. En wellicht durft iemand de vragenlijst helemaal niet of niet naar waarheid in te vullen uit angst voor de partner.’

Wat ook niet duidelijk wordt uit het onderzoek is hoe vaak de gewelddadigheid van de partner heeft geleid tot een scheiding, of dat deze partner juist gewelddadig werd nadat de relatie is beëindigd. Stalking is niet meegenomen in het onderzoek.

Een betere methode is er volgens de onderzoeker niet op dit onderwerp. Verreweg de meeste incidenten van huiselijk geweld worden niet gemeld bij de politie. En daarbij komt ook nog dat het registratiesysteem van de politie de afgelopen jaren zo is veranderd, dat de politiecijfers van 2010 op het gebied van huiselijk geweld niet te vergelijken zijn met de huidige.

Emotionele verwaarlozing

Voor het bepalen van het aantal slachtoffers van kindermishandeling zijn achthonderd professionals van scholen en jeugdzorg bevraagd en zijn gegevens van de organisatie Veilig Thuis verwerkt. Ook is er een enquête gehouden onder scholieren van 12 tot 17 jaar. Dit leidde tot de schatting van tussen de 90 duizend en 127 duizend kinderen die mishandeling meemaken. Ernstige emotionele verwaarlozing is hierin het meest voorkomend; scholieren op het vmbo maken vaker mishandeling mee dan die op havo-vwo. ‘Op jongere leeftijd zijn jongens en meisjes even vaak slachtoffer, boven de 12 jaar zijn meisjes vaker slachtoffer.’

Verder blijkt dat ongeveer 2,5 procent van de scholieren van 12 tot 17 jaar zelf laat weten het slachtoffer te zijn van mishandeling, en dat ook hun ouders gewelddadig tegen elkaar zijn. In deze gezinnen is dus sprake van zowel huiselijk geweld als kindermishandeling.

In gezinnen met werkloosheid, armoede en veel stress vindt vaker geweld plaats en ook alcohol en drugs zijn niet bevorderlijk voor een harmonieus samenleven, zijn enkele weinig verbazingwekkende conclusies van de onderzoekers. Maar één uitkomst verbaasde hen wel: ze hadden verwacht dat vrouwen die economisch afhankelijk zijn van hun man ook vaker het slachtoffer zouden zijn van huiselijk geweld. Dat bleek niet het geval.

Met meer onderzoek hopen de onderzoekers de komende jaren wel trends te kunnen laten zien. ‘Duidelijk is dat de acceptatie van geweld in gezinnen de afgelopen vijftig jaar is afgenomen. Met de presentatie van deze cijfers laten we zien hoeveel slachtoffers er nog zijn van dergelijk geweld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden