Wetenschap

Onderzoek: oppervlakte koraalriffen wereldwijd gehalveerd sinds jaren ‘50

Klimaatverandering, overbevissing, vervuiling: koraalriffen krijgen zware klappen te verduren en zijn nog maar half zo groot als in de jaren vijftig. Canadese wetenschappers schetsen in een nieuwe studie de gevolgen van koraalverlies voor ecosystemen wereldwijd, al klinkt er ook kritiek op het onderzoek.

Een mariene bioloog onderzoekt tekenen van verbleking  van het koraal op Tubbataha-rif in de Filipijnen. Beeld Getty Images
Een mariene bioloog onderzoekt tekenen van verbleking van het koraal op Tubbataha-rif in de Filipijnen.Beeld Getty Images

Koraalriffen slinken. Dat is deels te verklaren door natuurlijke schommelingen in ecosystemen, maar is voor het overgrote deel te wijten aan de invloed van de mens. Bijvoorbeeld door overbevissing, vervuiling en opwarming van het water door klimaatverandering.

Ecosysteemdiensten

Een koraalrif biedt huis aan een enorme hoeveelheid organismen. Als koraal afsterft, heeft dat dus invloed op de ecosystemen waar het deel van uitmaakt, en daarmee op de zogeheten ‘ecosysteemdiensten’, zoals visvangst, kustbescherming en inkomsten uit toerisme.

Wat betekent de afgenomen hoeveelheid koraalriffen precies voor die ecosystemen? Canadese wetenschappers schetsen een mondiaal beeld van de gevolgen in het wetenschappelijk vakblad One Earth. Ze verzamelden data over de visvangst en biodiversiteit in 3582 riffen, verspreid over 87 landen. Met verschillende kleuren op een wereldkaart tonen ze een overzicht van de kwaliteit van het rif.

Uitkomst: de hoeveelheid koraalriffen is sinds de jaren vijftig met de helft afgenomen, net als het vermogen van het koraal om mensen te voorzien van ecosysteemdiensten. Het slinken van het rif, schrijven de onderzoekers, ondermijnt het welzijn van de miljoenen mensen die wereldwijd afhankelijk zijn van het rif.

Onderbouwing mist

Erik Meesters, als tropisch mariene ecoloog verbonden aan Wageningen University and Research (WUR), reageert op de nieuwe studie: ‘We weten al dat de oppervlakte van het koraal de afgelopen halve eeuw met vijftig procent is afgenomen en dat daarmee de diversiteit afneemt. We weten ook dat mensen afhankelijk zijn van vissen die op koraalriffen voorkomen. Wat nieuw is aan deze studie, is dat ze proberen om dat op wereldschaal met cijfers te onderbouwen, maar juist dat deel is niet goed gedaan.’

Het probleem is volgens Meesters dat de hoeveelheid en kwaliteit van de gegevens per koraal sterk verschillen en daardoor slecht vergelijkbaar zijn. ‘Zo raakt alles uitgemiddeld. Het landkaartje suggereert dat er enorme biodiversiteit aanwezig is in de VS, maar daar is nauwelijks rif. De Amerikanen hebben gewoon veel data beschikbaar.’

Ook Mark Vermeij, hoogleraar tropische mariene ecologie aan de Universiteit van Amsterdam, heeft methodologische bezwaren. ‘Om locaties verspreid over de aarde betrouwbaar te vergelijken, moet je overal even goed kijken en meten. Dat is in deze studie niet het geval.’ Bovendien worden de resultaten zonder veel nuance gepresenteerd, aldus Vermeij. ‘Op grond van alleen biogeografische correlaties, zoals in deze studie, kun je niet zomaar concluderen dat minder koraal gelijkstaat aan minder biodiversiteit. Dat impliceert dat er soorten zijn uitgestorven, maar dat is zeldzaam.’

Twee haaien bij het koraalrif van Rikitea in Frans Polynesië.  Beeld Getty Images
Twee haaien bij het koraalrif van Rikitea in Frans Polynesië.Beeld Getty Images

Tijd voor actie

Ondanks de kritiek op dit onderzoek, gaat het wel degelijk slecht met het koraal. Het is tijd om actie te ondernemen, vinden beide ecologen. En snel ook. Meesters: ‘Zelfs als we nu helemaal zouden stoppen met de uitstoot van CO2, dendert de temperatuur nog een tijdje door. Het is net een tanker die je van koers probeert af te brengen: het kost gewoon tijd voordat onze slechte invloed afneemt en het koraal weer herstelt.’

Het probleem met het in kaart brengen van de totale verandering in de hoeveelheid koraal is dat je vaak een afname ziet. Vermeij: ‘Maar dat is een nettoresultaat. Er gaat een hoop kapot, maar er groeit overal op de wereld ook wel weer een beetje bij. Dat wordt te vaak vergeten, waardoor het koraalverhaal vaak te donker wordt neergezet en de moed vervliegt om actie te ondernemen.’

Drie koraalriffen en hun conditie

The Great Barrier Reef

Het gaat slecht met het Australische Groot Barrièrerif. De afgelopen jaren vond veel verbleking plaats: het koraal verandert van kleur door stress, wat op den duur afsterving kan veroorzaken. De slechte staat van het koraal komt mede door de lobby van de Australische toeristensector, die het rif steeds van de werelderfgoedlijst weet te houden. Zodra het koraalrif erfgoed wordt, moet Australië namelijk toeristen gaan weren. Toch is er soms ook goed nieuws: onlangs werd er bijvoorbeeld een uitzonderlijk breed, nieuw koraalrif ontdekt.

Het Barrièrerif van Belize

Rond Belize groeit het koraalrif aan. Het rif wordt goed in de gaten gehouden en er wordt actief gewerkt aan bescherming en bekrachtiging van het koraal. Er is bijvoorbeeld een park voor opgericht en men mag er geen papegaaivissen meer vangen. Maar de goede staat is niet alleen maar te danken aan goed beheer, geluk speelt ook een rol. De afgelopen jaren heeft het rif toevallig weinig last gehad van verbleking.

Het koraal rond de Malediven

Ook rond de Malediven sterft het koraal op grote schaal uit. Gevaarlijk, want de Malediven liggen onder zeeniveau en minder koraal betekent minder bescherming tegen hoge golven. Erik Meesters: ‘Mensen op de Malediven zijn dagelijks bezig om het water buiten de deur te houden. De overheid heeft zelfs land elders gekocht zodat de hele bevolking kan verhuizen als de eilanden definitief onder water verdwijnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden