Nieuws

Onderzoek naar transparantie bij overheid: grote bedrijven onevenredig vaak op de koffie bij de minister

Het grote bedrijfsleven heeft in Nederland een uitstekende toegang tot ministers. Bijna de helft van de afspraken met externe partijen die bewindslieden in hun agenda hadden was met bedrijven of hun vertegenwoordigers, zoals werkgeversvereniging VNO-NCW. Zeventien grote bedrijven waren goed voor bijna een derde van alle afspraken met de bedrijven.

KLM-topman Pieter Elbers (l) in gesprek met minister Wopke Hoekstra van Financiën tijdens een werkbezoek aan luchthaven Schiphol.  Beeld ANP
KLM-topman Pieter Elbers (l) in gesprek met minister Wopke Hoekstra van Financiën tijdens een werkbezoek aan luchthaven Schiphol.Beeld ANP

Dat blijkt uit onderzoek van de Open State Foundation (OSF), die ijvert voor meer transparantie bij de overheid. De ngo heeft op de website Openlobby.nl alle afspraken in de agenda van bewindslieden (ministers en staatssecretarissen) met externe belangenorganisaties van najaar 2017 tot vorig najaar op een rijtje gezet, en doorzoekbaar gemaakt.

Daaruit blijkt dat het gros van de gerapporteerde externe afspraken (26,6 procent) met bedrijven is. Nog eens een vijfde van de agenda’s is bezet door vertegenwoordigers van het bedrijfsleven. Ngo’s – maatschappelijke clubs als Greenpeace of Amnesty – moesten het met 7,8 procent van de tijd doen. De (vele) gesprekken van bewindslieden met organisaties als de Rekenkamer, de EU of de SER hebben de onderzoekers niet meegeteld, omdat die aan de overheid gelieerd zijn.

Van de groep van ruim honderd bedrijven heeft een ‘elitegroep’ van zeventien grote ondernemingen nog meer toegang, meldt de Open State Foundation. Onder meer Ahold Delhaize, Air France-KLM, ABN Amro, Facebook, ING, KPN, Rabobank, PostNL, Schiphol en Tata Steel behoren tot dit selecte gezelschap. In de praktijk hadden ze in de onderzochte periode gemiddeld bijna twee keer per jaar een afspraak met een minister of staatssecretaris.

Bewindslieden moeten sinds 2017 een openbare agenda bijhouden, na een serie artikelen van de Volkskrant over lobbyen in Den Haag. Wel mogen ze allerlei uitzonderingen toepassen, als ze denken dat openbaarmaking van de afspraken schadelijk is of koersgevoelig, zoals bij de KLM.

. Beeld .
.Beeld .

Telefonische contacten

Bovendien worden telefonische contacten niet geregistreerd, net zo min als afspraken met ambtenaren. Oud-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, met wie de onderzoekers spraken, denkt dan ook dat de verhouding tussen het grote bedrijfsleven en de rest nog schever is dan uit de agenda’s blijkt. De PvdA’er, tegenwoordig voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, wil dat de telefoontjes ook geregistreerd worden.

Verder blijkt uit de inventarisatie dat de verschillen per departement groot zijn. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft 161 afspraken geregistreerd, bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij zag de Open State Foundation er slechts tien. Dit terwijl LNV ‘wordt platgelobbyd door boerenorganisaties, tuinbouworganisaties, de agro-industrie en, met minder succes, groene organisaties’, aldus Dijsselbloem. LNV zelf hanteert andere, hogere getallen. Niettemin is de OSF ‘verontrust’ over hoe slecht sommige agenda's bijgehouden worden. Diverse ministeries erkennen dat, en beloven beterschap.

Oud-minister Dijsselbloem wijst ook nog op de ‘draaideur’ tussen politiek en bedrijfsleven, waarbij oud-politici als lobbyist gaan opereren. Dijsselbloem noemt hierbij zijn voorganger Gerrit Zalm, die eerst ging werken voor DSB en later voor ABN Amro.

Nederland wordt internationaal geregeld bekritiseerd om het gebrek aan transparantie. De Open State Foundation raadt de Nederlandse politiek aan om een voorbeeld te nemen aan de Verenigde Staten of de Europese Commissie. Daar moeten alle lobbyisten zich registreren en moeten alle ontmoetingen voor de buitenwereld inzichtelijk zijn. ‘Nederland kan daarmee het maatschappelijk vertrouwen in politiek en besluitvorming vergroten’, aldus de OSF.

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de zeventien grote bedrijven bijna een derde van de agenda van de ministers bezetten. Dat moet zijn: bijna een derde van alle afspraken met bedrijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden