Onderzoek naar lek Tweede Kamer levert niks op

Er is door fractievoorzitters vertrouwelijke informatie gelekt uit de geheime Commissie voor de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CIVD), maar de daders gaan vrijuit. Een speciale onderzoekscommissie van zeven Kamerleden ziet 'geen genoegzame gronden' voor verdere vervolging door de Hoge Raad. Het rapport is vanochtend gepresenteerd.

Voorzitter van de onderzoekscommissie Carola Schouten overhandigt het onderzoeksrapport aan Kamervoorzitter Khadija Arib.Beeld anp

Alle fractievoorzitters zijn gehoord door de commissie, maar allemaal ontkennen ze 'Het Lek' te zijn. 'Zonder uitzondering heeft iedereen desgevraagd verklaard nooit mededelingen te hebben gedaan aan journalisten over wat in de CIVD is gewisseld', staat in het rapport. 'Berichten in de media laten zien dat wel sprake is van het schenden van de geheimhouding, maar de commissie is er niet in geslaagd te achterhalen hoe en door wie dat is gebeurd.'

Dat betekent niet automatisch dat één of meer fractievoorzitter de onwaarheid spreken, aldus commissievoorzitter Carola Schouten. 'Daar hebben we geen aanwijzingen voor.' Volgens Schouten is het ook mogelijk dat niet fractievoorzitters, maar ambtenaren zich schuldig maakten aan lekken. De commissie had niet de bevoegdheid om die te verhoren. De vingerwijzing naar ambtenaren is opmerkelijk, omdat het lekken juist plaats vond in een context van een politieke strijd tussen fractievoorzitters.

De commissie heeft amper nieuwe informatie boven water gehaald. Het politieonderzoek dat eerder was gedaan bood ook weinig aanknopingspunten, omdat er 'geenszins een 'panklaar' dossier' bleek te bestaan dat eenvoudig aan de Hoge Raad was over te dragen. 'Er is ook geen sprake van een of meer verdachten', aldus het onderzoeksrapport.

Veel meer dan vage aanwijzingen had de politie niet. Het Openbaar Ministerie staakte het onderzoek toen er op basis van enkele verhoren en de verzamelde telefoongegevens 'één of meer fractievoorzitters' in beeld kwamen.

Onderzoek pas na 20 maanden naar Kamer

Het duurde uiteindelijk 20 maanden voordat het OM constateerde niet bevoegd te zijn om een ambtsmisdrijf van een Tweede Kamerlid te vervolgen. Door een nooit opgeloste kronkel in de wet kan alleen de Tweede Kamer de opdracht tot vervolging geven.

De commissie uit kritiek op het gedraal van het OM. Schouten zegt niet te weten waarom het zo lang heeft geduurd. 'Dat moet u aan het OM vragen.' Opmerkelijk is dat ook het ministerie van Veiligheid en Justitie al langer op de hoogte was van het onderzoek naar 'Het Lek'. Onduidelijk is welke rol dat departement heeft gespeeld.

Door de lange 'doorlooptijd' van het onderzoek werd het nog moeilijker om de waarheid te achterhalen. Fractievoorzitters konden zich beroepen op een slecht geheugen. 'Veel betrokkenen hadden geen scherpe herinnering meer met welke journalist ze precies wat besproken hadden twee jaar geleden.'

Het onderzoek ging ook gebukt onder de verouderde wetgeving. De commissie onder leiding van voorzitter Carola Schouten (ChristenUnie) had geen 'adequate opsporingsbevoegdheden'. Bovendien moest het onderzoek binnen drie maanden worden afgerond, omdat de aangifte anders zou vervallen.

De commissie doet de aanbeveling dat de wetgeving snel wordt 'gemoderniseerd' zodat voortaan justitie kan beslissen of een Kamerlid moet worden vervolgd.

De leden van de onderzoekscomissie: Bergkamp (D66), Van Nispen (SP), De Roon (PVV), Schouten (ChristenUnie), Harbers (VVD), Van Toorenburg (CDA), Recourt (PvdA).Beeld ANP

Geen happy end

Alle negen fractievoorzitters die in de commissie Stiekem zitten, kunnen opgelucht ademhalen, maar van een happy end is geen sprake. Vast lijkt te staan dat één of meer politieke kopstukken niet de waarheid spreekt over het lekken van vertrouwelijke informatie. Het enige wat overeind is gebleven, is de journalistieke bronbescherming.

De Tweede Kamer zal nog moeten debatteren over het rapport, maar de verwachting is dat de conclusies gewoon worden overgenomen.

Daarmee komt er een einde aan één van de langstlopende ruzies op het Binnenhof. Centraal stond daarin de positie van minister van Binnenlandse Zaken, Ronald Plasterk, die in 2014 in Nieuwsuur suggereerde dat de Amerikanen hier massaal telefoongegevens aftapten. Daar bleek niets van te kloppen. Het waren de Nederlandse inlichtingendiensten zelf.

Plasterk versus de Kamer

Toen dat uitkwam, kreeg de PvdA-minister een motie van wantrouwen aan zijn broek. Volgens een groot deel van de oppositie had hij de Tweede Kamer nooit ingelicht over zijn fout. Vooral PvdA-leider Diederik Samsom reageerde woedend. Hij suggereerde dat het kabinet de fout wél had rechtgezet in de commissie Stiekem.

Volgens de onderzoekscommissie ontstond er daarna 'een kettingreactie van 'duwen en terugduwen van de beeldvorming' rond het dossier van de 1,8 miljoen metadata'. Het meest gedetailleerd was een artikel in NRC Handelsblad vol vertrouwelijke informatie uit de commissie Stiekem en gebaseerd op meerdere vertrouwelijke bronnen. Ook de Telegraaf, Nieuwsuur en de Volkskrant kwamen met details uit de geheime inlichtingencommissie. Toch bestaat er volgens de commissie Schouten 'geen cultuur van lekken'. Waar dat oordeel op is gebaseerd blijft onduidelijk, want in het rapport worden meerdere voorvallen van lekken opgevoerd.

Uiteindelijk leidde dat er toe dat de fractievoorzitters gezamenlijk besloten om aangifte te doen bij de politie. Bijna twee jaar later is nu duidelijk dat de daders vrijuit gaan.

Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden