Onderzoek naar 'foute kunst'

AMSTERDAM - De gemeente Geldermalsen laat het NIOD, het Instituut voor oorlogsstudies, onderzoek doen naar het verleden van de Betuwse impressionist Jan van Anrooy. In het gemeentehuis, inclusief de kamer van de burgemeester, hangen schilderijen van de kunstenaar. Van Anrooy was lid van de NSB en betrokken bij 'zuiveringen' in de kunst.


Burgemeester Miranda de Vries (PvdA) gaat de komende week in gesprek met de fractievoorzitters van de gemeenteraad. 'Ik wil van hen weten wat ze ervan vinden dat zijn werk hier hangt. Als inwoners van Geldermalsen het als kwetsend ervaren, moeten we daar een discussie over voeren. Wellicht moeten we nadenken over een andere bestemming.'


De zaak rond de landschappen van Van Anrooy kwam aan het rollen toen Reinjan Mulder, voormalig literatuurrecensent van NRC Handelsblad, in november in het gemeentehuis was om te praten over een eventuele schenking van schilderijen van zijn vader Piet Mulder aan de gemeente. Tot zijn verbazing hingen in meerdere kamers van het gemeentehuis landschappen van Jan van Anrooy (1901-1988).


'Van Anrooy was bij ons thuis een besmette naam. Hij was een van die mensen die door mijn ouders steevast werd aangeduid als 'goed fout'. Ik heb dat voorzichtig te berde gebracht bij de wethouder van cultuur. Voor hem was het dubieuze verleden nieuw.'


Mulder stelt de kwestie inmiddels op scherp. Onder de kop: Nazikunst in het gemeentehuis? De zaak Jan van Anrooy, schrijft hij op zijn eigen website dat hij het als burger en geboren Betuwnaar een onprettig idee vindt dat iemand die jarenlang van harte meewerkte aan 'een misdadig systeem dat zoveel voortreffelijke mensen vernietigde', daar nu een symbolische rol toebedeeld krijgt. 'Als een schilder met een bedenkelijke ideologie in het museum hangt, is daar weinig mis mee, maar als het op de kamer van de burgemeester hangt, moet eerst worden nagegaan of bepaalde bevolkingsgroepen er geen aanstoot aan kunnen nemen.'


De Vries, die in 2012 burgemeester werd van Geldermalsen, was tot voor kort niet op de hoogte van de achtergrond van Jan van Anrooy. Uit de catalogus die in 2005 verscheen bij een Culemborgse tentoonstelling van Betuwse schilders - waaronder Van Anrooy en Mulder - blijkt dat Van Anrooy in 1940, als lid van de NSB, ging werken bij het Departement voor Volksvoorlichting. Dit departement was verantwoordelijk voor de nazificering van het Nederlands cultuurgoed en de oprichting van de Nederlandse Kultuurkamer.


Ook was Van Anrooy tijdens de oorlogsjaren waarnemend leider van de afdeling beeldende kunst van het Nederlandsche Kunsthuis, dat de opdracht had 'goede' van 'slechte' kunst te scheiden. Na de oorlog werd hij tot drie jaar interneringskamp veroordeeld. Die straf werd teruggebracht tot een jaar en in 1949 omgezet in een proeftijd onder toezicht.


De Vries vindt het een lastige vraag: of het werk van een kunstenaar die fout was in de oorlog, daarmee ook fout werk is. 'Kun je Van Anrooys schilderijen niet ook zien als landschapsschilderijen van de Betuwe? Ik ontvang veel mensen op mijn werkkamer, en daar zijn er veel bij die het mooi vinden en zeggen: die plek herken ik. Tegelijkertijd vind ik dat deze discussie verder gaat dan mijn werkkamer. Het is een morele vraag: of het gemeentehuis de juiste plek is voor kunst van een NSB-er. Misschien moet je juíst hier het verleden levend houden en zorgen dat we blijven leren van het verleden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden