Onderzoek naar crash nu al bemoeilijkt

DEN HAAG/AMSTERDAM - Vlucht MH17, neergestort boven Oekraïne, is waarschijnlijk geraakt door een raket. Premier Rutte houdt rekening met 'een aanslag'. Bij de ramp zijn volgens de laatste telling 192 Nederlanders omgekomen: tweederde van het totale aantal passagiers. De vliegramp positioneert Nederland midden in een politieke crisis tussen Oost en West.


De Verenigde Staten stelden vrijdag dat het vliegtuig is neergeschoten, waarschijnlijk door Russische separatisten in Oekraïne, die bij het afvuren van de raket mogelijk hulp hebben gekregen van het Russische leger. Het Kremlin aan de andere kant waarschuwt voor zulke 'grove uitspraken' en weet zich daarbij gesteund door China, een klassieke politieke bondgenoot.


Nederland, waarvoor het neerstorten van de Malaysia Airlines-Boeing een van de grootste vliegrampen ooit is, kiest in deze crisis een middenpositie. 'Het lijkt erop dat de MH17 is neergeschoten', zegt premier Rutte. 'Als duidelijk is dat dit een aanslag is, zal ik mij er persoonlijk voor inzetten dat de daders worden opgespoord en hun gerechte straf krijgen. Ik zal niet rusten voordat de onderste steen boven is.'


Maar Rutte wil niet zo ver gaan als de Amerikanen en alvast speculeren over mogelijke daders, zoals Russische separatisten, tegen wie belastend bewijs is, zoals een opgenomen telefoongesprek waarop het neerhalen van het vliegtuig zou worden bekend. 'Als ik nu al ga vingerwijzen of met de vuist op tafel ga slaan, dan wordt de kans kleiner dat we alles boven water krijgen.'


Vlucht MH17, onderweg naar Amsterdam naar Kuala Lumpur, stortte neer op donderdag rond kwart over vier 's middags in een onherbergzaam gebied bij Donetsk in Oekraïne. Filmbeelden laten zien dat de rechtervleugel in brand stond vlak voor de crash. Rechercheurs van het rampenidentificatieteam zijn onderweg naar de locatie van de crash om de 298 slachtoffers te bergen. Alle inzittenden zijn omgekomen.


De officiële slachtofferlijst was vrijdagavond nog niet gepubliceerd, maar veel namen sijpelen door via getroffen gemeenten, scholen en sportclubs die een verlies betreuren.


Veel Nederlandse slachtoffers, stelletjes en gezinnen met kinderen, waren onderweg naar hun vakantieadres in Azië toen hun vliegtuig hoogstwaarschijnlijk uit de lucht werd geschoten. Oekraïne is al maanden het toneel van gevechten tussen het Oekraïense leger en Russische separatisten.


Den Haag hoopt op een onafhankelijk, internationaal onderzoek om de feiten boven tafel te krijgen. Nederland wordt daarin gesteund door de Verenigde Staten, Duitsland en Frankrijk. Rutte ziet het als een 'een belangrijke eerste stap' dat de Russische president Poetin hem vrijdag aan de telefoon heeft verzekerd dat ook Rusland een onafhankelijk onderzoek wil.


Maar de premier erkent ook: het vertrouwen in zo'n onderzoek 'moet nog groeien.' De omstandigheden voor een onafhankelijk onderzoek zijn namelijk ongunstig.


Omdat de crash plaatsvond in een oorlogsgebied, in handen van Russischgezinde rebellen, kan het dagen duren voordat de eerste onderzoekers zich een weg ernaar toe hebben gebaand. Waarnemers van de OVSE, die op de plek van de vliegtuigcrash onderzoek wilden doen, zijn door separatisten tegengehouden en weggestuurd. Een OVSE-woordvoerster liet weten dat de rebellen bij het incident in de lucht hebben geschoten.


Internationaal wordt gepleit voor een tijdelijke wapenstilstand om onafhankelijk onderzoek mogelijk te maken, maar vooralsnog gaan in de buurt van het vliegtuigwrak de beschietingen gewoon door.


Minister Frans Timmermans (PvdA, Buitenlandse Zaken) arriveerde vrijdagavond in Oekraïne, in de hoop te bewerkstelligen dat er 'veilige corridors' komen waarbinnen onderzoekers hun werk kunnen doen. Leden van de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid vlogen met hem mee. Zij zullen brokstukken onderzoeken en met getuigen praten.


Het belangrijkste bewijs, de twee zwarte dozen uit het vliegtuig, zijn vooralsnog in handen van de rebellen. Zij willen de dozen, die de laatste minuten van de vlucht elektronisch hebben vastgelegd, alleen afgeven aan de regering in Moskou. De Russische president Vladimir Poetin weigert dat: de dozen moeten worden overgedragen aan internationale onderzoekers, zoals het is geregeld bij een vliegramp. Zonder toegang tot de zwarte dozen, onderstreepte de Onderzoeksraad voor Veiligheid vrijdag, is onderzoek naar de toedracht amper mogelijk.


Rutte ontkent dat zijn voorzichtige opstelling is ingegeven door de grote handelsbelangen van Nederland in Rusland, of internationale gevolgen als hij zich harder uitlaat. Volgens het NAVO-verdrag kan een aanval op een van de lidstaten namelijk worden beschouwd als een aanval op allen. Zou Rutte hardop uitspreken dat het neerschieten van het vliegtuig een terreurdaad is tegenover Nederland, dan kan dat grote internationale consequenties hebben. Herinneringen aan de Koude Oorlog waren al rond.


Nabestaanden worden opgevangen door familierechercheurs. Een plan van Malaysia Airlines om hen naar het rampgebied te brengen, gaat om veiligheidsredenen niet door. Volgens een topman van de luchtvaartmaatschappij, voor wie dit de tweede vliegtuigramp is in enkele maanden tijd - in maart verdween een Malaysia Airlines-Boeing met 239 inzittenden aan boord boven de Indische Oceaan - is het wenselijk dat families die dat willen, zo snel mogelijk alsnog afreizen naar Oekraïne.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden