Nieuws

Onderzoek naar bestorming Capitool dreigt slepend conflict te worden met Trump

Het onderzoek van een commissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden naar de bestorming van het Capitool op 6 januari dreigt uit te monden in een slepend juridisch gevecht met oud-president Donald Trump. Die verbiedt zijn vroegere staf om met de commissie mee te werken. De commissie dreigt nu stappen tegen de weigeraars te nemen.

Trump-aanhangers bij de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. Beeld NurPhoto via Getty Images
Trump-aanhangers bij de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021.Beeld NurPhoto via Getty Images

De onderzoekscommissie wil voormalig stafchef van het Witte Huis Mark Meadows, zijn plaatsvervanger Dan Scavino en Pentagon-functionaris Kash Patel aan de tand voelen om na te gaan wat Trump tijdens de bestorming deed en of hij betrokken was bij de plannen om de zitting in het Congres met geweld te verstoren. Ook Steve Bannon, ooit politiek adviseur van Trump en nu presentator van de ultrarechtse podcast War Room, is door de commissie gedagvaard.

Trump heeft hun echter opgedragen om de oproep van de commissie naast zich neer te leggen. Volgens hem is de commissie, die op twee Republikeinen na uit Democraten bestaat, erop uit om ‘Trump het zwijgen op te leggen, evenals onze Make America Great Again-beweging, de grootste prestatie aller tijden’.

Trump verzet zich ook tegen het vrijgeven van allerlei documenten uit het Witte Huis van die periode. Daarbij beroept hij zich op het executive privilege, het recht van de president om communicatie met zijn medewerkers en adviseurs vertrouwelijk te houden.

Het is echter de vraag of hij de opgevraagde stukken uit handen van de commissie kan houden. President Joe Biden heeft inmiddels toestemming gegeven voor de overdracht van een deel van de documenten, ook al waarschuwen sommige mensen dat die beslissing zich later weleens tegen hemzelf kan keren. Maar volgens Witte Huis-woordvoerder Jen Psaki vindt Biden het belangrijk dat de onderste steen boven komt aangaande ‘deze zwarte dag voor de democratie’.

Privilege

Bannon heeft via zijn advocaat inmiddels laten weten dat hij niet van plan is gehoor te geven aan de dagvaarding van de onderzoekscommissie, met een verwijzing naar het principe van executive privilege. Maar het is onwaarschijnlijk dat hij daar beroep op kan doen: hij was in die tijd niet in dienst bij het Witte Huis of de regering-Trump.

Wat de anderen betreft, ligt de zaak iets minder duidelijk. Het draait allemaal om de vraag hoe ver het executive privilege, dat overigens niet in de grondwet staat, reikt. Kan een president daarmee ook zaken geheim houden die puur privé zijn en niets met zijn werk als president te maken hebben?

Nee, redeneren de Democraten. De ‘Stop the Steal’-demonstratie die het begin vormde van de bestorming van het Capitool diende puur Trumps privé-belangen: hij wilde per se aanblijven als president.

Trump-aanhangers bestormen het Capitool. Beeld AFP
Trump-aanhangers bestormen het Capitool.Beeld AFP

En wanneer raakt hij het privilege kwijt om communicatie met zijn medewerkers geheim te houden? Op het moment dat hij uit het Witte Huis vertrekt, is de algemene opvatting. Daarna beslist zijn opvolger wat wel of niet onder het privilege valt, zoals Biden nu heeft gedaan door toestemming te geven voor het vrijgeven van presidentiële documenten uit Trumps ambtstermijn.

Het staat wel vast dat Trump die redenering zal aanvechten. Daarbij kan hij verwijzen naar een uitspraak van het Hooggerechtshof uit 1977 waarin het Hof erkende dat president Nixon ook na zijn gedwongen aftreden nog een beroep mocht doen op het privilege om zijn raadgevers te garanderen dat hun vertrouwelijke adviezen achteraf niet op straat zouden komen te liggen.

Weigeraars aanpakken

De meeste Democraten vinden dat de onderzoekscommissie de weigeraars flink moet aanpakken om een voorbeeld te stellen. ‘Er is geen privilege dat de president het recht geeft een coup tegen de regering geheim te houden’, zei het Democratische Congreslid en staatsrechtspecialist Jamie Raskin. ‘Dat zou absurd zijn.’

Om Trumps medewerkers te dwingen te getuigen moet het Huis van Afgevaardigden, nu in Democratische handen, het ministerie van Justitie verzoeken een procedure tegen de weigeraars te beginnen. Volgens sommigen hopen Trump en de Republikeinen dat zij de zaak dan zo lang kunnen rekken dat de Congresverkiezingen van volgend jaar achter de rug zijn. Zoals het er nu naar uitziet hebben de Republikeinen dan een redelijke kans het Huis van Afgevaardigden op de Democraten te heroveren.

Als de Republikeinen weer de touwtjes in handen hebben in het Congres, is het hele onderzoek definitief van de baan. Zelfs voormalig vicepresident Mike Pence, die bij de bestorming ijlings in veiligheid moest worden gebracht om te voorkomen dat hij in handen zou vallen van Trump-aanhangers die hem wilden ‘opknopen’, vindt inmiddels alle ophef over 6 januari ‘zwaar overdreven’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden