zeven vragen Verenigde Staten

Onderzoek naar afzetting Trump is gestart. Wat is impeachment en wat is nu de procedure?

Nancy Pelosi tijdens de toespraak waarin ze het onderzoek aankondigde. Beeld EPA

Wat gaat er gebeuren nu het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden een onderzoek begint naar de afzettingsprocedure van president Donald Trump? Zeven basisvragen op een rij.

Nancy Pelosi, de Democratische oppositieleider, heeft dan eindelijk het i-woord uitgesproken. ‘Vandaag kondig ik officieel een onderzoek naar impeachment aan’, zei ze dinsdag. Dit tot grote vreugde van veel progressieve partijgenoten, die al maanden om een afzettingsprocedure roepen. Maar wat bedoelt Pelosi eigenlijk?

Wat is een impeachment?

Impeachment is een afzettingsprocedure, of om precies te zijn: de helft daarvan. Het afzetten van een president voltrekt zich als politieke rechtszaak, waarbij het Huis van Afgevaardigden (de Amerikaanse Tweede Kamer) de rol van aanklager speelt en de Senaat (de Amerikaanse Eerste Kamer) die van rechter. De formele aanklacht van het Huis van Afgevaardigden is de impeachment; pas wanneer de president vervolgens door minimaal twee derde van de Senaat schuldig wordt bevonden, moet hij aftreden. Drie keer eerder werd er een impeachmentprocedure gestart. Nog nooit is een president daadwerkelijk schuldig bevonden. Richard Nixon trad in 1974 zelf af voor het Huis over de impeachment stemde, Andrew Johnson (in 1868) en Bill Clinton (in 1999) werden vrijgesproken door de Senaat.

Wat heeft Pelosi nu precies aangekondigd?

De partijleider van de Democraten heeft ‘een onderzoek naar impeachment’ aangekondigd. Dit is het verzamelen van feiten die uiteindelijk moeten leiden tot de tenlastelegging, de zogeheten articles of impeachment. Dit is dus een noodzakelijke eerste stap, die niet per se hoeft te leiden tot een impeachment, en al helemaal niet tot het afzetten van de president.

Hoe ziet ze dat verder voor zich? Pelosi zei dat de zes Kamercommissies die al bezig zijn met onderzoek naar de handel en wandel van Trump, daar gewoon mee door moeten gaan ‘onder de paraplu van een impeachment’. Dat klinkt bijna als oude wijn in nieuwe zakken.

Onduidelijk is ook of ze een nadrukkelijk startschot voor deze nieuwe fase wil geven. De impeachments van Nixon en Bill Clinton begonnen met een formele resolutie, maar omdat niemand weet of dat noodzakelijk is, kan Pelosi zo’n stemming vermijden. Dat is handig, zeker omdat ze waarschijnlijk niet zeker weet of ze een meerderheid achter zich heeft. Maar dat maakt de zaak er niet sterker op.

Om het nog ingewikkelder te maken: de aanvoerder van één van de zes onderzoekscommissies, Jerrold Nadler, vindt dat hij eigenlijk al lang met een impeachment bezig is. Het is de vraag waar hij past in het plan van Pelosi. Krijgt hij de leiding over het onderzoek? Of Adam Schiff, van de Inlichtingencommissie? En hoeveel haast moeten ze maken? Pelosi mag dan wel een onderzoek hebben aangekondigd, maar ze weet nog niet hoe dat onderzoek eruit gaat zien.

Wat is de aanleiding?

De aanleiding is een telefoontje van Trump aan zijn net gekozen Oekraïense collega Volodimir Zelenski. Tijdens het gesprek heeft Trump Zelenski gevraagd om onderzoek te doen naar mogelijke corruptie door Joe Biden en zijn zoon Hunter, die een goedbetaalde bijbaan had bij een Oekraïens bedrijf. Die aantijgingen lijken grotendeels ongegrond, maar Trump wilde op deze manier een politieke opponent in een kwaad daglicht stellen, zo is de verdenking. Dat is machtsmisbruik, en kun je scharen onder de high crimes and misdemeanours, het begrip uit de Grondwet dat een impeachment rechtvaardigt. Maar vastomlijnde definities van dat begrip ontbreken, en Pelosi heeft de vertaling van het gedrag van Trump naar de ‘hoge misdragingen’ nog niet gemaakt.

De zaak kwam aan het rollen door een klacht van een klokkenluider, maar die klacht werd tegengehouden door inlichtingenbaas Joseph Maguire en het ministerie van Justitie.

Waarom wil Pelosi nu wél impeachen?

Maandenlang was Pelosi bang voor de politieke consequenties van impeachment. Zelfs nadat Robert Mueller, die de Russische inmenging in de verkiezing van 2016 heeft onderzocht, suggereerde dat impeachment de enige manier was om de president te straffen (wegens dwarsbomen van de rechtsgang), hield ze de boot af. Pelosi vreesde dat haar partij als te fanatiek zou worden aangemerkt door stemmers uit het midden. Juist de gematigde Democratische volksvertegenwoordigers die in 2018 veel zetels hebben veroverd op de Republikeinen, zouden daarvan de dupe worden. Maar dinsdag schreven zeven van zulke gematigde Democraten, allemaal met een militaire of inlichtingenachtergrond, in een opiniestuk in The Washington Post dat Oekraïne-gate de druppel is die de emmer doet overlopen en dat het tijd is voor impeachment. Pelosi, meer een volger dan een leider, koos daarop eieren voor haar geld.

Wat gaat er nu gebeuren?

Woensdag is een verslag van het telefoongesprek tussen Trump en Zelenski vrijgegeven. Donderdag moet Joseph Maguire, die de klokkenluidersklacht tegenhield, voor de inlichtingencommissies van het Congres verschijnen. De klokkenluider zelf zal waarschijnlijk later deze week door het Congres worden ondervraagd. Ook heeft het Witte Huis gezegd de klacht zelf te zullen vrijgeven. Opvallend is de druk van de Senaat, waarin de Republikeinen de meerderheid hebben. Die stemde dinsdag unaniem voor een resolutie waarin vrijgave van de klokkenluidersklacht wordt geëist.

Laten de Republikeinen Trump nu vallen?

Nee, want de meeste van hen volgen nog steeds trouw de retoriek van Trump zelf: het is weer een heksenjacht, de media hebben het gedaan, de Democraten kunnen hun verlies van 2016 nog steeds niet accepteren, de klokkenluider is een verrader van de Deep State, en kijk, hij heeft een advocaat in de arm heeft genomen die ook voor Clinton heeft gewerkt!

Senator Chuck Grassley, de tweede man in de Senaat, zei woensdag na het lezen van het gespreksverslag tussen Trump en Zelenski dat de kwestie rond de Bidens ‘een onderzoek waard is’, en dat dat ‘in het nationale belang is van zowel de VS als Oekraïne’. Ofwel: niets aan de hand.

Maar tegelijk nemen ze de kwestie wel serieuzer dan het hele Rusland-verhaal. Dat is de ironie van deze zaak: een simpel telefoontje lijkt Trump meer schade te berokkenen dan het complexe netwerk van interacties tussen team-Trump en de Russen in 2016. Het verschil: Trump is nu president. Hij heeft veel meer macht dan toen, en dus ook veel meer mogelijkheden tot machtsmisbruik.

Hoe groot is de kans dat dit leidt tot het aftreden van Trump?

Klein. De Senaat is in handen van de Republikeinen, dus die hebben het laatste woord. Pas als zij denken dat de bij de volgende verkiezingen meer kans maken met Pence (de vice-president die het zou overnemen als Trump wordt afgezet) dan met Trump zullen ze Trump laten vallen. En Pence krijgt echt niet al die MAGA-mannen in Florida of Wisconsin naar de stembus. 

Impeachment-onderzoek:

Het aankondigde onderzoek naar de afzetting van president Trump, leidt tot uiteenlopende reacties. En de president? Die retweet voornamelijk video’s van Fox News. Sommige Democraten maken zich zorgen dat de kiezers hen volgend jaar zullen afstraffen bij de verkiezingen.Lees hier hoe Amerika reageert op het besluit van de Democraten.

Nadat ze maanden de boot had afgehouden, ging de Democratische leider Nancy Pelosi dinsdag akkoord met een onderzoek naar de afzetting van president Trump. Daarmee begint een proces van maanden, met als waarschijnlijke climax een stemming in de Senaat: is Trump schuldig of niet aan machtsmisbruik? Lees meer over het besluit van Pelosi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden