Onderzoek integratie soms tumultueus

Uit de hoorzittingen kwam al naar voren dat het integratiebeleid te vrijblijvend is geweest. Het doel leek niet zo zeer samensmelting, maar culturele diversiteit....

Zeshonderd pagina's telt het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie integratiebeleid, en dan zijn de bijlagen niet meegerekend. Maandag wordt het resultaat van een jaar speurwerk verspreid, waarna voorzitter Stef Blok (VVD) en zijn commissieleden in een persconferentie een toelichting zullen geven.

De dikte van het rapport is mede het gevolg van de opdracht die de zes commissieleden van de Tweede Kamer kregen: onderzoek of dertig jaar integratiebeleid resultaat heeft gehad. Het idee was van SP-leider Marijnissen, die kort na de moord op Fortuyn in een motie stelde dat 'het integratiebeleid onvoldoende geslaagd is'.

De kleine christelijke partijen en de LPF stemden tegen het voorstel. De LPF wilde geen tijd verspillen aan omvangrijk onderzoek, maar zag zich vanwege de grootte van de fractie (toen nog 26 zetels) toch genoodzaakt een commissielid te leveren. Dat werd Joao Varela, die op de Kaapverdische Eilanden is geboren. Samen met Nirmala Rambocus (CDA, van Surinaamse afkomst) en Ali Lazrak (SP, Marokkaans van origine) maakten allochtonen opvallend genoeg de helft van de commissie uit. Voor de PvdA nam Karin Adelmund zitting, voor GroenLinks Ineke van Gent.

Ondanks de initinde rol van de SP, was het ook deze partij die de eerste problemen veroorzaakte. Lazrak stapte na negen maandenuit de commissie omdat hij het Verwey-Jonker Instituut, dat een literatuurstudie had verricht, te zeer verweven achtte met het minderhedenbeleid. De SP'er, die ook in conflict kwam met Marijnissen, verweet zijn collega's alleende 'papieren werkelijkheid' in ogenschouw te nemen.

De hierop volgende rel noodzaakte de commissie-Blok het werk van het Verwey-Jonker Instituut te openbaren. Nadat ook VVD-Kamerlid Hirsi Ali kritiek had geuit op de onafhankelijkheid van het wetenschappelijk bureau, riep haar partijgenoot Blok de Kamer op te stoppen met commentaar op zijn commissie. Die zou anders geen geloofwaardig rapport kunnen schrijven.

Het horen van tal van ex-beleidsmakers, oud-bewindslieden, minderhedenvertegenwoordigers en wetenschappers verliep minder tumultueus. Uit deze hoorzittingen was al op te maken welke kant het zou opgaan. Het integratiebeleid was volgens veel ondervraagden te lang te vrijblijvend. De focus was niet zozeer gericht op samensmelting, maar op culturele verschillen.

Vooral wetenschappers stelden zich kritisch op. Veertig jaar lang zijn allochtonen niet aangesproken op hun plichten en niet gestimuleerd om te participeren in de samenleving, stelden zij. Volgens Paul Scheffer is een restrictief immigratiebeleid en een verplichtend integratiebeleid onontkoombaar.

Arie van der Zwan sprak van een 'grote tragiek' dat de paarse kabinetten ondanks de krapte op de arbeidsmarkt nauwelijks meer allochtonen aan het werk hebben gekregen. Want dat is volgens hem 'dleutel tot integratie'. Andere experts benadrukten het grote belang van het leren van de Nederlandse taal.

Voor het eerst in de parlementaire geschiedenis ging de Kamercommissie het land in om gesprekken te voeren met burgers. In de vier bezochte steden werd ook de andere kant van integratie zichtbaar. Vooral in buurtcentrum de Wielewaal in Rotterdam-Zuid uitten allochtone sprekers hun woede over de onverdraagzaamheid die zij ervaren.

Niet alleen moest de commissie schipperen tussen deze uitersten, ook in de eigen gelederen was het op eieren lopen. Met SP (Lazrak werd vervangen door Fenna Vergeer), GroenLinks, PvdA, CDA, VVD en LPF in commissie moest er water bij de wijn worden gedaan om tot eensluidende standpunten te komen. Het is dan ook geen verrassing dat op het Binnenhof van een 'gematigd' rapport wordt gerept.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden