Nieuws

Onderzoek: FvD-politici geven antisemitische Twitter-accounts groter bereik

Forum voor Democratie-politici retweeten structureel Twitter-accounts waarop antisemitische teksten en plaatjes te vinden zijn. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Leiden. Hoewel de retweets zeer zelden de antisemitische uitingen betreffen, vergroten FvD’ers zo wel de zichtbaarheid en populariteit van die accounts.

Haro Kraak en Robert van de Griend
Thierry Baudet in het Kamergebouw. In december 2021 werd de FvD-leider veroordeeld tot het verwijderen van enkele tweets waarin hij coronarestricties vergeleek met de Holocaust. Beeld Bart Maat / ANP
Thierry Baudet in het Kamergebouw. In december 2021 werd de FvD-leider veroordeeld tot het verwijderen van enkele tweets waarin hij coronarestricties vergeleek met de Holocaust.Beeld Bart Maat / ANP

Toen Forum voor Democratie-Kamerleden Thierry Baudet en Pepijn van Houwelingen de afgelopen maanden op Twitter berichten retweetten van het account Eatlovepray21 deden ze ogenschijnlijk weinig opzienbarends. De tweets gingen over het coronabeleid, waren relatief onschuldig en geheel in lijn met het partijstandpunt van Forum. Toch was het effect van de retweets groter dan op het eerste gezicht het geval leek.

Eatlovepray21 is namelijk een account waar flink wat antisemitische teksten en plaatjes op te vinden zijn. De verspreider ervan, een Nederlander die schuilgaat achter een profielfoto van acteur Denzel Washington, noemt het coronavaccin een ‘jodenbrouwsel’ en deelt portretten van ceo’s van farmaceutische bedrijven die zijn voorzien van een davidster. En diezelfde verspreider was nu met twee muisklikken door Baudet en Van Houwelingen onder de aandacht gebracht van hun respectievelijke 273 duizend en 43 duizend volgers.

Het voorbeeld staat niet op zichzelf. FvD-politici retweeten structureel Twitter-accounts die grossieren in antisemitisme. Geen enkele andere partij in de Tweede Kamer doet dat. Hoewel FvD’ers zeer zelden de antisemitische uitingen van deze accounts verspreiden, dragen zij door hun retweets bij aan het vergroten van het bereik en de status ervan.

Dit blijkt uit een studie van desinformatie-onderzoeker Peter Burger (Universiteit Leiden) en Elizabeth Cappon en Gijs van Beek van Textgain, een bureau dat data analyseert met behulp van kunstmatige intelligentie. Zij bekeken meer dan 100 duizend tweets, retweets en likes van politici van FvD, BIJ1, D66, Denk, GroenLinks, PVV en SGP tussen december 2021 en februari 2022. Die dataset werd vergeleken met 25 miljoen willekeurige tweets om te kijken in hoeverre de antisemitische inhoud afweek van het gemiddelde op Twitter.

Draadjes

Daarbij maakten ze een onderscheid tussen ‘hardcore antisemitisme’, dat zich expliciet tegen Joden richt, en ‘diffuus antisemitisme’. De tweede vorm kenmerkt zich door antisemitische stereotypen en verhaalmotieven, en is verweven met complottheorieën over onder meer de ‘Plandemie’, een vermeende, door het World Economic Forum geleide radicale ingreep in de economie onder de dekmantel van een geplande pandemie.

De conclusies van het onderzoek spreken voor zich, zegt Burger. Uit de kwantitatieve analyse blijkt dat geen enkele Nederlandse politieke partij zelfstandig ‘hardcore antisemitisme’ tweet. Wel retweeten en liken politici van Forum bijna vijf maal vaker tweets van ‘hardcore antisemitische’ accounts dan willekeurige Twitter-gebruikers.

Meer dan 10 procent van de Twitter-activiteit van de onderzochte FvD-politici bestond bovendien uit het liken en retweeten van ‘diffuus antisemitische’ accounts. Bij de PVV ligt dit op 2 procent, bij de algehele steekproef op minder dan 1 procent en bij alle andere partijen op nul.

Al langer doet Burger op Twitter verslag van de Jodenhaat die hij waarneemt rond Forum voor Democratie. In zogeheten draadjes toont hij aan dat de accounts die door FvD-politici worden geretweet antisemitische stereotypes of complotten verspreiden. Maar die aanpak kende beperkingen. ‘Ik bleef achter met de vraag: is dit nu iets dat specifiek bij Forum voorkomt of is het breder? Daar was een grote data-analyse voor nodig.’

‘Booster’

Een van de FvD-politici die Burger al een tijdje volgt is het Groningse Statenlid Daniël Osseweijer. Hij retweette meermaals een zelfverklaard Hitler-aanhanger, die de beruchte antisemitische hoax van ‘de Protocollen van de Wijzen van Zion’ promoot. Toen het Dagblad van het Noorden hem daarover bevroeg, zei hij: ‘Moet ik de moraalridder zijn die alles dubbelcheckt? Ik vind dat ik onmogelijk kan kijken naar alles wat de mensen die ik retweet nog meer zeggen.’ Ook stelde hij: ‘Mensen moeten zelf onderzoeken wat voor account het is, als ik iemand retweet.’

Dit is vaker het verweer van Forum, zegt Burger: we retweeten geen antisemitisme en kunnen niet alles controleren. ‘Daar heb ik twee dingen op te zeggen. Het is niet toevallig dat FvD’ers deze accounts retweeten. Zoals uit het onderzoek blijkt is dit een probleem dat exclusief bij Forum voorkomt. Andere politici zijn wel in staat om deze twitteraars te ontwijken.’

Daarnaast blijkt uit de data-analyse dat FvD-politici de antisemitische accounts veel meer zichtbaarheid geven en zo populairder maken. FvD’ers werken als een ‘booster’ voor deze twitteraars, staat in het onderzoek. Burger: ‘Als je een kwart miljoen volgers hebt zoals Baudet, heb je een verantwoordelijkheid. Dan zou je dus niet zomaar je podium aan iedere bedenkelijke twitteraar moeten aanbieden.’

Strategie

Aan de vraag of de FvD’ers met opzet de antisemitische accounts retweeten, wil Burger zich niet wagen. ‘Dit onderzoek kijkt naar gedrag en inhoud, niet naar intenties. Maar ik heb FvD’ers er vaak genoeg op gewezen dat het profiel dat ze retweeten van een neonazi is. Waarom ze er daarna toch mee doorgaan? Ik kan dat niet met zekerheid zeggen. Het is wel duidelijk dat FvD’ers elkaar niet op zulk gedrag aanspreken.’

Volgens Leonie de Jonge, als politicoloog aan de Rijksuniversiteit Groningen gespecialiseerd in populisme en uiterst-rechts, is er sprake van een patroon dat wereldwijd waarneembaar is bij radicaal- en extreem-rechtse partijen. ‘Ze boren een existentiële angst aan om als volk of ras ten onder te gaan en een boosheid over een vermeend verraad door de elite. Bij extreem-rechts wordt dat vaak gekoppeld aan samenzweringen over Joden.’

Het zaaien van twijfel hoort daar ook bij, zegt De Jonge. ‘Het feit dat ze geen antisemitische tweets doorsturen, maar wel de tweets van die accounts past in het patroon. Ze creëren ophef, waarna een debat in de media ontstaat. Vervolgens presenteren de extreem-rechtse politici zichzelf als slachtoffer van de media die hun woorden verdraaien en framen.’

Dat is een strategie van ‘plausibele ontkenning’, zegt Richard Rogers, hoogleraar nieuwe media en digitale cultuur aan de UvA. ‘Je kunt altijd ontkennen dat je met opzet een dubieus account retweet.’ Hij heeft op verzoek van de Volkskrant naar het onderzoek van de Universiteit Leiden gekeken en geconcludeerd dat het deugdelijk is uitgevoerd.

Opspraak

Vaststaat dat Forum voor Democratie de afgelopen jaren herhaaldelijk in opspraak raakte wegens onversneden antisemitisme. In 2020 onthulde HP/De Tijd dat leden van de jongerenafdeling van Forum in app-groepen antisemitische berichten hadden uitgewisseld, zoals: ‘Joden zijn ontzettend bang voor blanken. Daarom zijn alle nieuwsorganisaties met voornamelijk joden in de top keihard bezig met anti-blanke retoriek verspreiden.’ In een van de appjes zong een JFvD-lid het Horst Wessellied, het Duitse nazi-volkslied.

In reactie op deze onthulling besloot Forum de klokkenluiders te royeren, terwijl iemand die appte dat ‘Joden internationale pedonetwerken hebben en vrouwen massaal de pornografie in helpen’ werd gepromoveerd tot JFvD-coördinator voor Zuid-Holland.

Later dat jaar brachten meerdere FvD-prominenten, die zich kort erna zouden afsplitsen, naar buiten dat partijleider Thierry Baudet tijdens een etentje antisemitische uitspraken zou hebben gedaan. Zo zou hij hebben gezegd dat de Joodse Amerikaans-Hongaarse filantroop George Soros corona de wereld in heeft gebracht ‘om ons onze vrijheid af te nemen en een nieuwe wereldheerschappij te starten.’ Ook zou hij hebben verklaard: ‘Bijna iedereen die ik ken is antisemiet.’

In december 2021 werd Baudet door de rechter veroordeeld tot het verwijderen van enkele tweets waarin hij coronarestricties vergeleek met de Holocaust en de aanloop daartoe. In één van de tweets schreef hij: ‘De ongevaccineerden zijn de nieuwe Joden, de wegkijkende uitsluiters zijn de nieuwe nazi’s en NSB’ers.’ In een andere tweet toonde hij een foto waarop een ongevaccineerd kind te zien zou zijn dat niet naar een Sinterklaasoptocht zou mogen. Daar plaatste hij een foto naast van een Joods kind in de Tweede Wereldoorlog in een getto in Polen.

FvD-leider Thierry Baudet: ‘Ik retweet zoveel. Het mooie van Twitter is dat het daar om de boodschap gaat en niet om de boodschapper.’ Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
FvD-leider Thierry Baudet: ‘Ik retweet zoveel. Het mooie van Twitter is dat het daar om de boodschap gaat en niet om de boodschapper.’Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Reactie Baudet

Dat sociale media een bron zijn van antisemitisme kwam de afgelopen jaren uit diverse onderzoeken naar voren. Uit een nieuwe analyse van de Utrecht Data School, uitgevoerd in opdracht van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), blijkt dat er in 2020 meer dan 200 duizend Nederlandse antisemitische uitingen gedaan zijn op onder meer Twitter, Telegram, Reddit, Facebook en YouTube.

Volgens de analyse is jodenhaat het sterkst vertegenwoordigd in de hoek van rechts-conservatieve accounts en complotdenkers. Ook in links-progressieve en mainstreamkringen kwamen antisemitische uitingen voor, maar in veel mindere mate.

Het onderzoek bevestigt de uitzonderingspositie van Forum voor Democratie onder Nederlandse politieke partijen. Op YouTube werd het hoogste aantal antisemitische reacties aangetroffen onder filmpjes van FvD. Vooral een filmpje over George Soros bleek een trigger voor dergelijke commentaren.

Thierry Baudet laat weten niet onder de indruk te zijn van de bevindingen van Peter Burger. ‘Ik retweet zoveel’, zegt hij. ‘Het mooie van Twitter is dat het daar om de boodschap gaat en niet om de boodschapper. Dat je iemand niet zou mogen retweeten omdat hij ook dingen vindt die niet door de beugel zouden kunnen, is een ad hominem. Ik zie het dan ook niet als mijn verantwoordelijkheid om daar onderzoek naar te doen. Nu wordt er gesuggereerd dat daar een strategie achter zou zitten, maar wie mij een beetje heeft gevolgd weet dat ik geen dubbele agenda heb.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden