Onderzoek: enkele teksten van Steiner discriminerend

Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie, heeft in zijn werk enkele uitspraken gedaan die de toets van de moderne antidiscriminatiewetgeving niet kunnen doorstaan....

Van onze verslaggeefster

DEN HAAG

De commissie, onder leiding van de jurist Th. van Baarda, ging aan het werk nadat de Volkskrant in 1995 berichtte over het racistische karakter van het vak rassenkunde dat tot voor kort op enkele Vrije Scholen werd gedoceerd.

Leerlingen leerden dat negers dikke lippen hebben en een ritmisch gevoel. Onduidelijk was of deze stereotypering het werk was van een enkele leerkracht, of dat Steiners werk de inspiratie bood voor deze discriminerende opmerkingen. Daarom heeft de commissie alle 89 duizend pagina's van Steiners werk kritisch herlezen. Alle opmerkingen waarin het woord 'ras' voorkwam, zijn beoordeeld.

De commissie heeft 145 citaten bekeken. Bij 83 citaten kon de commissie niets onoorbaars bespeuren. Vijftig citaten zouden tot misverstanden kunnen leiden. Twaalf uitspraken van Steiner zouden, als ze nu worden uitgesproken, voor een rechter aanleiding kunnen zijn om de spreker te veroordelen.

Hoewel de commissie veel slagen om de arm houdt over de precieze interpretatie van de uitspraken, benoemt zij de twaalf foute uitingen. Daaronder valt bijvoorbeeld de opmerking dat 'blanke vrouwen mulattenkinderen zouden krijgen indien zij een negerroman lezen'. Verder zijn er uitspraken waarin Steiner het blanke ras het 'geestelijke, scheppende' noemt, terwijl hij het 'Maleise ras' als 'onbruikbare mensen' typeert.

Voorzitter Van Baarda benadrukt tijdens een persconferentie dat het slechts om een zeer klein aantal uitspraken gaat die zijn gedaan in een tijd, begin deze eeuw, waarin meer auteurs gedachten verwoordden die tegenwoordig als discriminerend en racistisch beschouwd worden.

Steiner spreekt zich, volgens Van Baarda, vele malen uit voor de principiële gelijkwaardigheid van alle individuen en heeft beslist geen rassenleer geschreven. Toch meent hij dat in nieuwe uitgaven van Steiners werk, de twaalf discriminerende en vijftig twijfelachtige uitspraken voorzien moeten worden van uitleg en duiding.

De Bond van Vrije Scholen heeft bij de publicatie van het onderzoek bekendgemaakt dat zij een eigen 'non-discriminatiecode' heeft opgesteld. Daaraan dienen alle leerlingen en leerkrachten zich te houden. Mocht er toch iets mis gaan dan is er een klachtenprocedure en een vertrouwenscommissie die bindende adviezen kan geven.

Voorzitter R. Mees erkent dat het onderricht in rassenkunde, of volkenkunde zoals het vak meestal wordt genoemd, de laatste jaren te weinig aandacht heeft gekregen. Omdat het aantal Vrije Scholen zo onstuimig is gegroeid was daar geen tijd voor. Mees benadrukt dat deze uitleg slechts een verklaring is en geen excuus.

Hij wijst niet met de beschuldigende vinger naar het werk van Steiner, maar naar enkele pedagogen die de geschriften van Steiner voor het onderwijs hebben vertaald. Eén daarvan is de pedagoog Max Stibbe, die in artikelen in het tijdschrift de Vrije Opvoedkunst nog in de jaren zestig discriminerende teksten schreef. Daar ligt de oorsprong van de gedachte dat het zwarte ras de baby van de mensheid is, 'het gele ras' de puber, het blanke ras de volwassene en het rode de oudere. De negentig Vrije Scholen in Nederland hebben na de commotie geen leerlingen verloren. Het aantal schommelt al een aantal jaren rond de negentienduizend.

De commissie-Van Baarda gaat verder met haar speurwerk naar discriminerende uitspraken in de werken van Steiner en enkele Nederlandse antroposofen. Van Baarda verwacht dat het eindrapport over ongeveer een jaar klaar zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden