Nieuws

Onderzoek: buitenlandse aandeelhouders hielden in 20 jaar tientallen miljarden weg van Belastingdienst

Nederland is in de afgelopen twintig jaar naar schatting tussen de 8 en 27 miljard euro kwijtgeraakt aan buitenlandse aandeelhouders van Nederlandse bedrijven die met een truc dividendbelasting hebben weten te ontlopen. De Belastingdienst houdt over dit ‘dividendstrippen’ zelf geen cijfers bij.

null Beeld ANP
Beeld ANP

De schatting is afkomstig van de Duitse hoogleraar belastingrecht, Christoph Spengel van de Universiteit van Mannheim. Hij deed zijn berekeningen in opdracht van een internationaal journalistennetwerk onder leiding van het Duitse Collectiv, waar in Nederland het onderzoeksplatform Follow the Money deel van uitmaakt.

Ter vergelijking: toen de rechercheurs van de Belastingdienst vijf jaar geleden op vermeende toeslagenfraudeurs begonnen te jagen, dachten ze dat de schatkist 1,5 miljard was misgelopen (dat bleek niet het geval).

In dit geval draait het niet om ouders van kleine kinderen, maar om buitenlandse aandeelhouders, bankiers en witteboordenadviseurs die miljarden aan hun papieren inspanningen lijken te hebben overgehouden. Onder meer ABN Amro en de investeringsbank Morgan Stanley zijn bij de belastingontwijking betrokken.

Fiscale acrobatiek

De dividend-truc is, zoals bijna alle bedrijfsmatige fiscale acrobatiek, te ingewikkeld om in twee zinnen te kunnen uitleggen – dat is een van de redenen dat bedrijven er zo lang mee kunnen wegkomen. De bijbehorende termen zijn wel smakelijk, met een licht pornografische suggestie: het dividendstrippen draait om zogeheten CumCum-en CumEx-manoeuvres, die verband houden met het jaarlijkse moment dat beursgenoteerde bedrijven hun aandeelhouders een deel van de winst uitkeren. De waarde van een aandeel vóór de winstuitkering heet cum-dividend, de waarde erna heet ex-dividend.

Over dat dividend moeten buitenlandse aandeelhouders normaal gesproken 15 procent belasting betalen. Nederland maakt echter, net als veel andere landen, een uitzondering voor buitenlandse pensioenfondsen. Die mogen de betaalde belasting weer terugvragen. Deze uitzonderingspositie blijkt een interessante maas in de wet voor creatieve fiscalisten. Zij zetten een buitenlands pensioenfonds op, aan wie een aandeelhouder vlak voor de dividendbetaling (cum-dividend) tijdelijk zijn aandelen uitleent. Zodra dat dividend is betaald geeft het pensioenfonds de aandelen weer terug. Dat pensioenfonds vraagt de door de fiscus ingehouden belasting terug, houdt er zelf een deel van en deelt de rest van de koek met de aandeelhouder en tussenpersonen. Dit is de CumCum: wie geen dividendbelasting wil betalen, leent zijn aandelen gewoon een dagje uit.

Christoph Spengel,  hoogleraar belastingrecht aan de universiteit van Mannheim, onderzocht trucs met dividendfraude in opdracht van een internationaal journalistennetwerk. Beeld Universiteit Mannheim
Christoph Spengel, hoogleraar belastingrecht aan de universiteit van Mannheim, onderzocht trucs met dividendfraude in opdracht van een internationaal journalistennetwerk.Beeld Universiteit Mannheim

CumEx draait om het razendsnel heen en weer schuiven van aandelen, waardoor de Belastingdienst niet meer ziet wie ze op welk moment in bezit had, waarna de betaalde dividendbelasting door verschillende partijen wordt teruggevraagd.

Daarmee is CumEx een vorm van diefstal, en sinds 2007 is het illegaal. CumCum daarentegen wordt weliswaar als onwenselijk beschouwd, maar niet meer dan dat. Uit het onderzoek van Spengel blijkt nu dat daarmee het meeste geld aan Europese schatkisten wordt onttrokken. In totaal zou het gaan om zo’n 141 miljard euro. ‘Dit is de grootste belastingroof in de geschiedenis van Europa’, zegt Spengel. Landen als Duitsland, Frankrijk en Nederland ‘laten zich uithollen als een gans voor het kerstdiner’.

Bewijsvoering

De Belastingdienst laat weten de pogingen van FTM ‘te waarderen om meer inzicht te krijgen in dit onderwerp’. De dienst zet wel vraagtekens bij de schatting. Die is gebaseerd op de aanname dat de helft van de buitenlandse aandeelhouders in Nederland zich inlaat met CumCum-transacties. Maar veel van hen zijn al pensioenfondsen, die dus al vrijgesteld zijn van dividendbelasting.

Een eigen cijfer heeft de dienst echter niet. ‘De Belastingdienst beschikt niet over dergelijke gegevens. Wij beschikken over te weinig informatie om een uitspraak te doen over de schade.’

Volgens de Leidse hoogleraar fiscaal recht Jan van de Streek is dat geen toeval. ‘De Nederlandse wetgeving tegen dividendstrippen is zo slap omdat de Belastingdienst met een onmogelijke bewijspositie is opgezadeld, met dank aan de lobby van VNO-NCW en de financiële sector’, zegt hij tegen FTM. ‘In het web van transacties met aandelen moet de Belastingdienst bewijzen dat het dividend is gestript. Ga er maar aanstaan.’

Een woordvoerder van de Belastingdienst beaamt dat het aanpakken van dividendstripping ‘lastig’ is. ‘De bewijsvoering is vaak lastig en ingewikkeld. Ze wordt extra bemoeilijkt doordat veel informatie die de Belastingdienst nodig heeft voor een bewijs zich in het buitenland bevindt.’ Sinds 2000 zijn wel ‘enkele honderden miljoenen euro’s’ aan naheffingen en boetes opgelegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden