Nieuws

Onderwijsraad: maak bijlessen toegankelijk voor álle leerlingen, niet alleen die met rijkere ouders

Het publieke karakter van het onderwijs staat onder druk. Als gevolg van vaak kostbare bijlessen en huiswerkbegeleiding die in en via scholen worden aangeboden, raken publiek en privaat onderwijs in toenemende mate vermengd. Dat concludeert de Onderwijsraad in een dinsdag uitgekomen advies.

Irene de Zwaan
Een bijlesdocent geeft les aan twee kinderen tijdens hun vakantie. De bijlesindustrie zou het publieke karakter van onderwijs bedreigen. Beeld Koen van Weel / ANP
Een bijlesdocent geeft les aan twee kinderen tijdens hun vakantie. De bijlesindustrie zou het publieke karakter van onderwijs bedreigen.Beeld Koen van Weel / ANP

Het private onderwijsaanbod neemt de laatste jaren een vlucht. Meer dan een kwart van de leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs maakt gebruik van aanvullend onderwijs in de vorm van bijlessen, examentrainingen, huiswerkbegeleiding of tweetalige lesprogramma’s.

Hoewel privaat aanbod volgens de raad kan leiden tot versterking en vernieuwing van het onderwijs in Nederland, maakt niet iedereen hier evenveel kans op. Alleen kinderen van ouders die het kunnen betalen hebben toegang tot aanvullend onderwijs, omdat er vaak een forse vergoeding voor wordt gevraagd. ‘Een schooldiploma wordt zo voor de ene leerling of student gemakkelijker te behalen dan voor de andere’, schrijft de Onderwijsraad, het belangrijkste adviesorgaan van de overheid op het gebied van onderwijsvraagstukken.

Om het publieke karakter van het onderwijs te beschermen, zouden scholen volgens de raad alleen huiswerkbegeleiding en bijlessen mogen aanbieden als alle leerlingen hiervan kosteloos kunnen gebruikmaken.

Verstrengeling

De Onderwijsraad merkt verder op dat privaat en publiek onderwijs in toenemende mate met elkaar verstrengeld raken. Zo zijn er huiswerkinstituten die hun diensten uitvoeren op de school waarmee ze een contract hebben afgesloten, in ruil voor gratis huisvesting en promotie van hun commerciële dienstverlening. Dit leidt volgens de raad af van de kerntaak van scholen: het verzorgen van toegankelijk en kwalitatief goed onderwijs voor alle leerlingen.

Volgens de raad heeft de coronacrisis de verwevenheid tussen publiek en privaat onderwijs verder versterkt. Ouders worden door middel van reclamecampagnes opgeroepen lesmateriaal te kopen waarmee hun kinderen thuis hun reken- of leesvaardigheid kunnen bijspijkeren. Als het aan de raad ligt, komt er een verbod op het verspreiden van dergelijke reclame via de school. ‘Zulke reclame wekt onterecht de indruk dat privaat aanbod bij de school hoort en noodzakelijk is.’

Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) groeide het aantal private bedrijven dat onderwijs aanbiedt, van ruim 5.000 in 2017 naar bijna 14 duizend in 2020. Het onderwijs krijgt hiermee onbedoeld steeds meer de kenmerken van een vrije markt, stelt de Onderwijsinspectie in haar recentste Staat van het onderwijs. ‘Met alle kansen voor wie de weg kent, maar ook met de voorspelbare achterblijvers.’

Toezicht op kwaliteit

Een bijkomend gevaar van privaat onderwijs is volgens de inspectie dat niemand toeziet op de kwaliteit ervan. ‘In het onderwijs moet je bekwaam zijn om les te geven’, zegt een woordvoerder. ‘Maar voor alles wat daarbuiten valt, geldt dat niet. Wij mogen hier als inspectie ook geen toezicht op houden.’

De woordvoerder betwijfelt of scholen hier zelf wel voldoende op toezien. ‘Als scholen geen tijd hebben om zelf de gewenste begeleiding aan te bieden, zullen ze ook geen tijd hebben om de kwaliteit van het aanvullende onderwijs te waarborgen.’

Niet alleen de ouders schakelen regelmatig externe partijen in voor bijscholing van hun kind, ook scholen doen er steeds vaker een beroep op. Die worden betaald vanuit het Nationaal Programma Onderwijs, de subsidieregeling van in totaal 8,5 miljard euro die door het kabinet beschikbaar is gesteld om de door de coronapandemie ontstane leerachterstanden weg te werken. Scholen mogen het geld naar eigen inzicht besteden, wat gunstig uitpakt voor de bijlesindustrie.

Hoeveel geld er precies vanuit het Nationaal Programma Onderwijs naar externe partijen is gevloeid, is nog niet bekend. Scholen zullen zich hierover moeten verantwoorden in hun jaarverslagen, zegt de woordvoerder van het ministerie van Onderwijs. ‘Daarnaast hebben we met de Kamer afgesproken dat we bij een steekproef onder scholen vragen naar inhuur en de inzet van externe bureaus. In het voorjaar zullen we daar in de tweede voortgangsrapportage over rapporteren.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden