Onderwijsdeskundige noemt taalachterstand grootste belemmering voor integratie 'Allochtoon moet eerder naar school'

Verlaag de leerplichtige leeftijd voor allochtone kinderen naar drie jaar, anders lopen ze een achterstand op die niet meer valt in te halen....

HENK MULLER

Van onze verslaggever

Henk Müller

UTRECHT

Als er geen drastische maatregelen worden genomen, zullen Nederlanders, Marokkanen, Turken, Surinamers en Antillianen over tien jaar zullen volstrekt langs elkaar heen leven. Jonge allochtonen zullen in de grote steden eigen, zogenoemde 'mono-etnische' scholen bezoeken en zich steeds meer op de eigen groep richten. Verreweg het grootste deel van de allochtone leerlingen dreigt door taalachterstand de aansluiting bij de rest van de samenleving missen.

Deze waarschuwing komt van Z. Arslan, onderwijsmedewerker van Forum, het landelijk instituut voor multiculturele ontwikkeling. Volgens Arslan heeft 'een heel grote groep allochtone jongeren' nu al een taal- en rekenachterstand die nauwelijks valt in te halen. Om erger te voorkomen, moet de leerplichtige leeftijd voor allochtone kinderen zo snel mogelijk omlaag naar drie jaar, zegt hij.

In Nederland leven 400 duizend allochtone kinderen tot veertien jaar. Ruim 180 duizend van hen volgen het basisonderwijs, en hun aantal stijgt tot 218 duizend in het jaar 2000.

Op de vraag of zo'n verlaging van de leerplichtige leeftijd niet riekt naar het voortrekken van allochtone kinderen zegt Arslan: 'Vanzelfsprekend zitten ook autochtone kinderen in achterstandssituaties, en het zijn er verhoudingsgewijs veel meer. Maar deze kinderen hebben een ander soort achterstand.

'Allochtonen hebben specifieke taalproblemen. Ze vormen een steeds groter deel van de schoolbevolking, en aan hun achterstand kun je concreet iets doen. Zij zijn op dit moment verreweg het grootste probleem. Dat rechtvaardigt zo'n aanpak. In een latere fase zouden autochtone kinderen in een achterstandssituatie ook vanaf drie jaar leerplichtig moeten worden. Het is ook een kwestie van geld.'

In andere landen, zoals Engeland, gaan kinderen volgens Arslan op hun derde op vrijwillige basis naar school. In Frankrijk gebeurt dat zelfs met twee jaar, voor allochtone én voor autochtone kinderen in achterstandssituaties. In Nederland moeten allochtone kinderen van drie jaar volgens Forum verplicht anderhalve dag naar school om 'basisvaardigheden' te leren.

Een op de vijf allochtone gezinnen spreekt thuis Nederlands met de kinderen. In meer dan de helft wordt alleen Turks of Marokkaans gesproken. 'Misschien dat je dat de ouders kunt verwijten, maar je kunt ze niet dwingen Nederlands met hun kinderen te spreken. Je kunt ze wel dwingen ze naar school te sturen', aldus Arslan.

Hoeveel allochtone kinderen verplicht naar school zouden moeten, valt moeilijk na te gaan. Er zijn geen precieze cijfers. Volgens Arslans schatting komen 80 duizend leerlingen in aanmerking voor de leerplicht voor driejarigen.

Maar met verlaging van de leerplichtige leeftijd zijn de problemen nog niet opgelost, zegt Arslan. Allochtone leerlingen verlaten soms zes keer zo vaak als autochtone scholieren voortijdig de school. Arslan: 'De schooluitval in het voortgezet onderwijs is dramatisch. In het mbo verlaat tot 70 procent voortijdig de school. Er moeten contracten komen tussen scholen en ouders. De scholen verplichten zich daardoor leerlingen aan diploma's te helpen, en de ouders verplichten zich leerlingen in staat te stellen dat diploma te halen. Als ouders nalaten mee te werken, dienen er sancties te komen, zoals korten op kinderbijslag. De scholen met hoge uitval moeten gekort worden in het budget.'

Ook hier geldt voor Arslan dat eerst allochtone en pas later autochtone ouders moeten worden gestimuleerd - en zo nodig gestraft. Hij beseft dat bijvoorbeeld in het mbo ook de autochtone uitval hoog is: eenderde van de leerlingen verlaat zonder diploma de school. 'Zo'n contract zal op den duur voor alle leerlingen en ouders ingevoerd moeten worden.'

Volgens Arslan kost voortijdige uitval de samenleving veel geld. Een fractie daarvan zou nodig zijn om de leerplichtige leeftijd te verlagen. Of om de populariteit van zwarte scholen te vergroten. Arslan: 'Minister Ritzen heeft zojuist zijn grote bezorgdheid uitgesproken over het fenomeen ''mono-etnische school''. Ik vind dat we nu iets moeten doen. Bij 30 procent allochtone leerlingen moeten we gaan spreiden. Dan moeten we de kinderen naar andere scholen sturen. Sommige grote steden hebben 100 procent zwarte scholen. Andere middelgrote steden gaan die kant op.'

In Nederland zijn meer dan zevenduizend basisscholen. De helft van het aantal allochtone leerlingen, ruim negentigduizend, zit op 437 basisscholen, zo'n 6 procent van de scholen. De 'verzwarting' vindt nu vooral plaats op scholen in de grote steden. Meer dan de helft van de leerlingen van basisscholen in Amsterdam is allochtoon.

De segregatie moet snel worden aangepakt, zegt Arslan, die zich ervan bewust is dat het spreken over gedwongen spreiding delicaat is. 30 Procent als grens voor een maximaal toelaatbare 'verzwarting' lijkt dan aan de lage kant.

Arslan: 'We kiezen dat cijfer op grond van de demografische gegevens. In sommige gebieden is het nog geen 30 procent, elders 100. Dat betekent dat je de zwarte scholen moet gaan witten. Dat kan óf door fusie met andere scholen, óf door nieuwe scholen te bouwen en bussen in te zetten.'

Arslan wil dat de overheid convenanten sluit met scholen om zwarte scholen wit te wassen. Er moeten afspraken komen met de verschillende onderwijszuilen. Doen scholen niet mee, dan zullen zij gedwongen worden mee te werken aan spreiding. Arslan beseft dat daardoor de vrijheid van onderwijs in gevaar komt: 'Maar als de samenleving vindt dat de toenemende segregatie een halt moet worden toegeroepen en scholen werken niet mee, dan moet de vrijheid van onderwijs ter discussie komen te staan'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden