Onderwijs tegen verleiding jihad

Morgen overleggen EU-ministers in Parijs over radicalisering van islamitische leerlingen. Docenten en veiligheidsmanagers komen met een manifest: ga altijd de dialoog aan.

Basisschool Park View in Birmingham werd gezien als de slechtse in Groot-Brittannië, maar door grote aandacht en inzet bij het motiveren van de leerlingen gaan nu acht van de tien leerlingen naar een middelbare school. Zo'n positieve aanpak zou ook radicalisering kunnen tegengaan. Beeld Hollandse Hoogte
Basisschool Park View in Birmingham werd gezien als de slechtse in Groot-Brittannië, maar door grote aandacht en inzet bij het motiveren van de leerlingen gaan nu acht van de tien leerlingen naar een middelbare school. Zo'n positieve aanpak zou ook radicalisering kunnen tegengaan.Beeld Hollandse Hoogte

Bijna honderd sleutelfiguren uit het onderwijs uit vrijwel alle lidstaten van de Europese Unie (EU) roepen in een manifest op tot actie tegen groeiende radicalisering op scholen. Zij presenteren hun plan van aanpak aan de vooravond van de eerste bijeenkomst over radicalisering van onderwijsministers van de EU. Die komen morgen in Parijs bijeen.

Steeds meer scholen worden geconfronteerd met dubieuze uitspraken en provocaties van leerlingen over Islamitische Staat (IS). Vanuit diverse Europese landen vertrekken scholieren (meisjes en jongens) naar het kalifaat om te vechten of te trouwen met een mujahid (strijder). De scholen staan 'in de frontlinie' van de strijd tegen radicalisering. De sleutelfiguren (docenten, decanen, veiligheidsmanagers) hopen dat de ministers zich laten inspireren door personen die met hun poten in de modder staan.

Vlak na de aanslag op het satirisch weekblad Charlie Hebdo werd een 8-jarig jongetje op het politiebureau in Nice bijna twee uur lang verhoord, omdat hij volgens de schooldirecteur terreur verheerlijkte. Is dat adequaat handelen?

Niet volgens de aanbevelingen uit het onderwijsmanifest, dat is opgesteld na een brainstormingsbijeenkomst begin maart in Manchester. Die was georganiseerd door het Radicalisation Awareness Network (RAN), een project van de Europese Commissie. Een van de belangrijkste adviezen is: altijd de dialoog aangaan.

Op tafel dansen

Makkelijk is dat niet. Veel docenten hebben last van handelingsverlegenheid. Wat moet je aan met jongetjes van 10, die, zoals op een Haagse school gebeurde na de aanslagen in Parijs, van plezier op tafel dansen?

'Dergelijk gedrag niet zomaar veroordelen. Ook niet wegkijken, maar in gesprek gaan', zegt Omar Ramadan, hoofd van het RAN-secretariaat. 'Docenten die in een vroege fase ingrijpen, kunnen zaadjes van twijfel planten. Kinderen een andere kant laten zien. Of pubers die flirten met extremistisch gedachtengoed even op het verkeerde been zetten. We moeten erachter zien te komen waar die extreme uitingen vandaan komen: spelen frustraties op, een gevoel van onrechtvaardigheid? Is sprake van groepsdruk?'

Ramadan benadrukt dat het manifest niet per se de visie weergeeft van de Europese Commissie, die de bijeentkomst in Parijs mede organiseert. 'Het is een weerslag van wat leeft in de Europese onderwijspraktijk.' Hij zegt dat er grote behoefte is aan specifieke trainingen om dergelijke gevoelige gesprekken in de klas te voeren. Die trainingen moeten niet alleen worden gegeven na aanslagen, maar worden geïncorporeerd in het schoolbeleid en de lerarenopleidingen. De strijd tegen radicalisering is een proces van de lange adem.

Ramadan: 'De problematiek is niet nieuw. Na de aanslagen van 11 september 2001 werd er op Europese scholen ook feest gevierd. In Nederland werd op een basisschool een triomfantelijke Sinterklaassurprise gepresenteerd van een vliegtuig dat de Twin Towers binnenvloog.'

Omar Ramadan is hoofd van het antiradicaliseringsproject RAN: 'Niet veroordelen, niet wegkijken, in gesprek gaan'. Beeld AP
Omar Ramadan is hoofd van het antiradicaliseringsproject RAN: 'Niet veroordelen, niet wegkijken, in gesprek gaan'.Beeld AP

Broeinesten van radicalisme

Een andere aanbeveling uit het manifest is ouders van leerlingen die gevoelig zijn voor extremisme bij het preventiebeleid te betrekken en hun gezinnen niet, zoals nogal eens gebeurt, te benaderen als broeinesten van radicalisme. Van scholen wordt veelal verwacht dat ze potentiële kalifaatgangers bij de politie aangeven. Ramadan: 'Veel docenten worstelen hiermee. Ze zijn bang te worden gezien als een verlengstuk van het repressieve apparaat. Ze willen kwetsbare leerlingen tegen zichzelf beschermen. Hun meegeven dat ze hier meer kansen hebben dan in de woestijn onder IS-bewind.'

Een Nederlandse docente presenteerde in Manchester haar succesverhaal. Toen vorig jaar twee onzekere meiden naar Syrië waren vertrokken, vreesde ze dat klasgenoten hun voorbeeld zouden volgen. Via sociale media wordt vanuit het IS-kalifaat actief geronseld, ook onder minderjarigen. De docente ging op huisbezoek bij de ouders van potentiële uitreizigers en riep hun hulp in. Ramadan: 'Die ouders hadden nog niet eerder meegemaakt dat ze als serieuze partners werden benaderd. Ouders houden zich vaak stil, uit angst dat hun kinderen uit huis worden geplaatst.'

In de klas werd gezamenlijk naar filmmateriaal uit het kalifaat en naar online-tegengeluiden gekeken. Daarover werd gediscussieerd. Ramadan: 'Dat speelde zich een jaar geleden af. Sindsdien zijn uit die klas geen meiden meer vertrokken.'

In het manifest zijn nog meer succesvoorbeelden verwerkt, zoals: de inzet van ex-radicalen (fysiek of online); het opbouwen van een docentennetwerk om moeilijke kwesties te bespreken in plaats van zaken door te geven aan een kliklijn; expliciet aandacht besteden in de les aan democratische waarden en kritisch denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden