Onderwijs speelt nog altijd een cruciale rol bij ongelijke kansen

Beeld de Volkskrant

'Ik wil dat kinderen kunnen worden wat ze willen. Of ze nou Zihni heten of Henk'. Dat zei Zihni Özdil, Tweede Kamerlid voor GroenLinks, deze week in een interview in de prachtige serie die Robert Vuijsje maakt voor deze krant. De hoofdvraag in deze interviews is: 'Welke rol speelt afkomst in Nederland?'

De antwoorden van de geïnterviewden, Nederlanders afkomstig uit alle windstreken en culturen, schieten alle kanten op. Ze voelen zich een kaaskop of een Brabo, Turks of Indo, een mengeling, of soms het een en soms het ander. Ze vinden dat je je moet aanpassen of juist jezelf moet blijven. Ze voelen zich benadeeld en gediscrimineerd of zeggen dat je niet zo moet zeuren. Maar in al die levens speelt afkomst een rol.

Afkomst spéélt een rol. Hoe groot werd weer eens duidelijk uit het onthutsende bericht over een onderzoek waaruit bleek dat een geweldsdelinquent van Nederlandse afkomst makkelijker een baan vindt dan een sollicitant met een migratieachtergrond zonder strafblad. Hoe dat in de praktijk werkt, hoe dat voelt, kunnen we dan weer lezen in een ander interview in Vuijsjes reeks, met consultant Jamila el Mourabet. Zij beschrijft het ongemak bij sollicitaties pijnlijk en geestig: ze bleek, tegen verwachting in, goed Nederlands te spreken en geen snor te hebben.

Werkgevers zijn hier de kwaaie pieren, maar nog altijd speelt het onderwijs een cruciale rol bij ongelijke kansen. Daar is het vooroordeel wat meer omzwachteld met mooie woorden en lieve bedoelingen. Dat weten we uit onderzoek, maar in veel mensenlevens is het een schrijnende ervaring, onderschat worden.

Het is een terugkerend thema in Vuijsjes interviews: het advies in groep 8. Zihni Özdil kon naar het vwo volgens de leraar op de basisschool, 'alleen was ik een allochtoon, dus ik moest rustig aan beginnen, op de havo'. Zijn vader pikte dat niet en Zihni ging naar een gymnasium. Advocaat Don Ceder, in een ander interview, kreeg een vmbo-advies, maar zijn moeder wist dat hij beter kon. Ook hij belandde, dankzij een hoge Citoscore, op het gymnasium. Deze mannen konden dankzij bijdehante ouders 'worden wat zij wilden', maar veel kinderen lukt dat niet. Eenmaal te licht bevonden krabbel je niet snel omhoog, zeker als niemand in je gelooft of het voor je opneemt

De kansenongelijkheid is er met een PvdA-minister van Onderwijs groter op geworden. Zij ontmoedigde doorstuderen openlijk, schafte de basisbeurs af en stelde het subjectieve oordeel van de basisschoolleerkracht boven de objectieve Citotoets, waarna de maatschappelijke kloof toenam. De OESO sloeg alarm, en de Onderwijsinspectie maakte zich zorgen.

En nu, goddank, ook de Onderwijsraad, die met verstandige adviezen komt in twee notities. De raad wil dat de 'doorstroomkansen' worden verbeterd, zodat het advies van de basisschool niet langer bepalend is. Ook waarschuwt hij tegen doorgeslagen individualisering en digitalisering van het onderwijs. Iedereen in z'n eentje achter z'n iPad, dat bevordert het samen werken, praten en spelen echt niet. In het 'maatwerkdiploma' ziet de raad gelukkig niets; een diploma moet een vaste maatschappelijke waarde hebben.

Helaas pleit de Onderwijsraad nog niet voor latere selectie, hét middel om kinderen kansen te bieden. Experimenteren mag wel. In Amsterdam-Noord wordt de mogelijkheid onderzocht een school te stichten voor kinderen tussen 4 en 14 jaar. Een school waar iedereen dezelfde goede basis krijgt, zonder valbijl op je 11de, zonder predestinerende en ontmoedigende adviezen. Daar moet het naartoe, willen we ooit een land worden waar je kunt worden wie je bent.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden