Onderwijs lijdt steeds meer aan toetsgekte

Meten is weten, luidt een bekend gezegde. Ook het onderwijs heeft dat ontdekt. Voor elk probleem lijkt een toets dé oplossing....

Is het onderwijs besmet met de gekketoetsenziekte? Minister Hermans wil 4-jarigen gaan toetsen. Ondertussen blijken steeds meer leerlingen bij de overgang van het basis- naar het voortgezet onderwijs getest te worden op hun IQ, leerachterstanden en sociaal-emotionele ontwikkeling. De uitslag wordt naast die van de Cito-toets gelegd. En de meeste basisscholen nemen elk schooljaar voor elk vak twee Cito-toetsen af.

Voor elk probleem in het onderwijs lijkt een toets dé oplossing. Dat is voor een deel te verklaren uit de invloed van sociologen op het onderwijs. Zij huldigen het principe: meten is weten. Het is echter de vraag of het verstandig en (kosten)effectief is om voor elk probleem alle kinderen te testen.

In het voortgezet onderwijs heeft een op de circa negen leerlingen extra zorg nodig, hetzij op een gewone school, hetzij op een speciale school. Een goede basisschool signaleert bijtijds dat een leerling, om welke reden dan ook, niet zal kunnen meekomen in het reguliere voortgezet onderwijs. De ontvangende school doet er verstandig aan het kind te laten testen, zodat adequate hulp geboden kan worden.

Bij gebrek aan goede informatie van de basisscholen gaan steeds meer vmbo-scholen al hun leerlingen testen. Voor de school is dat kosteneffectief. De goedkoopste test kost 90 gulden. De mogelijke opbrengst: 5800 gulden per kind per jaar. Maar er is ook verlies. Er worden nu kinderen gestigmatiseerd die hun leerachterstand wellicht probleemloos hadden ingelopen.

De 4-jarigen-toets waarvoor minister Hermans pleit, dient weer een heel ander doel. De bewindsman wil de kwaliteit van de scholen meten door het niveau van de kinderen bij binnenkomst te vergelijken met hun eindniveau. Hoe groter het verschil tussen begin- en eindniveau, des te beter de school.

Ook hier rijst de vraag of het effectief is om alle kleuters te testen. De Onderwijsinspectie kan ook nu al vrij trefzeker de scholen aanwijzen die onder de maat presteren. Het lijkt nogal omslachtig alle scholen te dwingen 4-jarigen te toetsen om op die manier de kleine minderheid van slecht presterende scholen (5 procent) te dwingen hun leven te beteren.

Het is ook de vraag of Hermans de scholen echt vrijer maakt als hij ze dwingt kinderen te toetsen aan het begin en het eind van de basisschool. Als er één ding is waarmee je de inhoud van het onderwijs stuurt, is het wel de toets. De leraar moet immers zorgen dat zijn pupillen straks de goede antwoorden weten op de vragen die lang van tevoren zijn vastgesteld.

Op een werkbezoek in de Verenigde Staten zag onderwijsdeskundige Leo Prick ooit hoe een leraar met een boek in de hand de kinderen vertelde over de sterren en de hemel. Op zijn vraag waarom de leraar dat boek niet in de hoek gooide om een mooi verhaal te vertellen over de Grote en de Kleine Beer, zei de docent: 'Maar dát kan niet. In dit boek zitten alle toetsvragen verweven.'

Minister Hermans heeft nog een lange weg te gaan voordat de 4-jarigen-toets een feit is. Zijn voorgangster op Onderwijs, Netelenbos, wilde in 1996 zo'n test invoeren. De commotie was zo groot dat ze het plan tien dagen later schielijk introk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden