Column

Onderwijs komt bij het ROC op de allerlaatste plaats

IJs&Weder Aleid Truijens

'JIJ hebt talenten, vaardigheden en ambities. JIJ bent gemotiveerd, initiatiefrijk en praktisch ingesteld. WIJ vinden niets leuker dan samen met jou je ambities waar te maken', jubelt de website van ROC Leiden nog steeds. Dat is een héél klein beetje gejokt.

Het ROC Leiden ging bijna failliet door het bouwen van een nieuwe school. Beeld ANP

Het ROC Leiden vindt één ding nog leuker dan jongeren helpen: hippe, glimmende gebouwen neerzetten om zo de skyline van het schattige Leiden op te tillen - de ambitie van voormalig college-voorzitter Jacques van Gaal.

Toen die paleizen onbetaalbaar bleken, werd de rekening doorgeschoven naar het ministerie van Onderwijs. Want de CEO's van het onderwijs mogen dan volstrekt eigenmachtig opereren, als het misloopt mag de overheid ervoor opdraaien. Van Gaal, aanstichter van het drama, was zo link om voor zijn vertrek met zijn raad van toezicht 'finale kwijting' af te spreken, schreven Rik Kuiper en Bart Dirks dinsdag in hun uitstekende profiel. Wat moet het heerlijk zijn om CEO van een mammoetschool te zijn: een topsalaris, al je megalomane natte vastgoeddromen verwezenlijken, maar geen enkel risico dragen.

Veertig miljoen moest minister Bussenmaker schokken. Hoeveel leerlingen in het mbo hadden daar plezier van gehad als het was besteed aan goede docenten en het verbeteren van opleidingen?

Het ROC Leiden. Je kunt er banketbakker worden ('Is Heel Holland bakt ook jouw programma?'), ondernemer ('Is de klant bij jou ook koning'?) of reisspecialist ('Hou je van organiseren en plannen?'). In tekstschrijvers werd wel geïnvesteerd, net als in stenen. Onderwijs komt er op de allerlaatste plaats. Het ROC Leiden mag dan geleid worden door 'publieke ondernemers', de klant is geen koning en de organisatie doodziek. Voor core business onderwijs bleef, zelfs als de aannemers en de bank wel waren betaald, weinig over.

Dat blijkt ook uit de harde beoordeling van de Onderwijsinspectie. In 2015 rapporteerde zij: 'De kwaliteitsborging op instellingsniveau is beoordeeld als onvoldoende.' Drie opleidingen werden 'zeer zwak' bevonden, acht opleidingen hadden 'onvoldoende examenkwaliteit'. Op de JOB-monitor geven studenten al enkele jaren een rapportcijfer onder het landelijk gemiddelde.

Het is eigenlijk niet eens verrassend dat die schitterende, onbetaalbare gebouwen ongeschikt bleken te zijn voor onderwijs, voor studenten. Te weinig liften, geen lokalen, alleen maar publieke ruimtes. Dat past in de filosofie van de onderwijs CEO's: zo min mogelijk lessen onder leiding van dure, eigenwijze docenten, lekker allemaal zelfstandig werken in grote zalen.

'Ontspoorde ambitie' is de passende titel van een uitstekend onderzoek van een commissie onder leiding van Pauline Meurs. Voor de zoveelste keer blijkt dat toezicht op ontsporende onderwijsinstellingen in de praktijk een wassen neus is. De overheid heeft zich met de semi-privatisering van het onderwijs vleuggellam gemaakt. Meurs ziet terecht 'mogelijk persoonlijk verwijtbaar handelen'. Minister Bussemaker kan wel roepen dat de bestuursleden 'persoonlijk aansprakelijk' zijn, dat oordeel is niet aan haar, maar aan de raad van toezicht van ROC Leiden.

Drie jaar geleden hadden we de beschamende soap van scholengroep Amarantis. Een commissie onder leiding van Femke Halsema stelde 'ongepast gedrag' vast: bestuurders die zichzelf vorstelijk beloonden, in grote leaseauto's reden, na hun aftreden als adviseurs werden doorbetaald. Maar de hoofdschuldigen, Leo Lenssen en Bert Molenkamp, kwamen ermee weg; alles was binnen de wet gebleven. Hetzelfde gold een paar jaar eerder voor zonnekoning Jos Elbers die de onderwijskwaliteit op de Hogeschool InHolland systematisch had afgebroken.

Waarom is het ministerie van Onderwijs zo'n trage leerling? Het is toch allang duidelijk dat de wet die deze ontsporingen mogelijk maakt niet deugt? Natuurlijk bestaan er heus ook rechtschapen schoolbestuurders, maar de rot zit in het systeem zelf. Welke onderwijsminister durft het eindelijk aan om dat te veranderen?

Er moet nu snel een commissie komen met mensen van het kaliber Meurs en Halsema die onderzoekt hoe het anders kan: besturen die niet vastgoed en macht, maar het belang van leerlingen vooropstellen.

Ik permitteer me een voorzetje: zouden onderwijsinstellingen niet bestuurd kunnen worden door direct betrokkenen, die in eigen kring worden gekozen? Docenten, ouders en in het hoger onderwijs ook studenten. Geen beroepsbestuurders, geen fulltime banen, maar redelijk betaalde nevenfuncties. Bij mijn weten is er geen wet die dat verbiedt. Het is het proberen waard. Er moet iets gebeuren.
Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.