Onderscheiden als oorlogsheld, nu opnieuw in opspraak

Het Openbaar Ministerie (OM) is een onderzoek begonnen naar een geweldsincident van Marco Kroon in Afghanistan in 2007. Vier vragen over de omstreden oorlogsheld, drager van de hoogste militaire onderscheiding van Nederland.

Marco Kroon in de rechtbank in Arnhem in 2011. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Waarom werd hij ook al weer onderscheiden met de Militaire Willems-Orde?

Kroon werd in mei 2009 door koningin Beatrix tot Ridder van de Militaire Willems-Orde geslagen. Hij kreeg de onderscheiding voor heldhaftig optreden en leidinggeven als commandant van een peleton commando's in Zuid-Afghanistan in het voorjaar van 2006. 'Niet voor één enkele actie, maar voor zijn optreden als leider, als militair en als mens tijdens de hele missie', aldus Beatrix destijds in een toespraak.

Zijn peleton heeft maandenlang harde strijd gevoerd in Uruzgan. 'Zestien keer kwam het tot daardwerkelijke gevechtscontact met Talibanstrijders', aldus Beatrix over de acties in de Chora- en Baluchivallei. 'Mede door zijn deskundig, inventief en inspirerend optreden konden deze vaak hevige gevechten in het voordeel van het peleton worden beslecht, zonder verliezen aan eigen zijde.'

Volgens de toenmalige koningin maakte hij zijn eigen veiligheid ondergeschikt aan die van anderen. 'Zijn eenheid wist de dreiging af te wenden, waardoor de opbouw van de Nederlandse bases in Tarin Kowt en Deh Rawod kon worden voltooid.'

De onderscheiding was destijds groot nieuws. Want het was voor het eerst sinds 1955 dat een militair werd onderscheiden met de Willems-Orde. Na Kroon werd in 2014 Gijs Tuinman geridderd, eveneens voor zijn optreden tijdens een missie in Afghanistan. Verder is nog maar één andere ridder van de Militaire Willems-Orde in leven: de Engelsman Ken Mayhew, die de onderscheiding in 1946 ontving.

Kwam Kroon niet al een jaar na zijn decoratie in opspraak?

Dat klopt. Hij had een café in de binnenstad van zijn woonplaats Den Bosch overgenomen, dat lokaal bekend stond als 'drugskroeg'. Na een tip stelde het Openbaar Ministerie In 2010 een onderzoek in naar drugsbezit. Een jaar later moest de oorlogsheld daadwerkelijk voor de militaire rechtbank van Arnhem verschijnen op verdenking van bezit van cocaïne, mdma en stroomstootwapens.

De rechtszitting was bij vlagen een redelijk genante en pijnlijke vertoning. Het ging niet alleen over de borstharen van Kroon (waarin wel of geen sporen van cocaïne zouden zijn aangetroffen - daarover verschilden de deskundigen van mening). Maar ook over zijn seksleven met zijn vriendin ('Moeten we nog iets lekkers halen voor vanavond' zou niet duiden op cocaïne, maar op seksspeeltjes).

Het vonnis werd met spanning afgewacht. Want Defensie voert een zerotolerancebeleid wat betreft drugsgebruik en -bezit. Als Kroon veroordeeld zou worden wegens drugsbezit, kon hij zijn baan bij Defensie en zijn onderscheiding verliezen. Uiteindelijk liep het met een sisser af. De rechtbank achtte drugsbezit niet bewezen - daarvoor werd hij vrijgesproken. Hij kreeg wel een boete van 750 euro voor het bezit van stroomstootwapens.

Later raakte hij ook nog in opspraak door beledigende uitlatingen over het Koninklijk Huis en anekdotes over zijn seksleven tijdens interviews in de media. Alle commotie rond zijn persoon zou er mede toe hebben geleid dat Defensie snel een nieuwe oorlogsheld naar voren wilde schuiven als 'uniek uithangbord'. Dat meldden goed ingevoerde bronnen destijds aan de Volkskrant over de voordracht van Gijs Tuinman als drager van de Willems-Orde in 2014.

Moet Kroon nu opnieuw voor de rechtbank verschijnen?

Voor die conclusie is het nog veel te vroeg. Het OM wil geen mededelingen doen over 'de status van het onderzoek'. Vervolging van militairen wegens onrechtmatig geweld tijdens missies in het buitenland ligt gevoelig. Marinier Eric O. werd in het vorige decennium vervolgd wegens het doodschieten van een burger in Irak met een 'waarschuwingsschot'. De militaire rechtbank in Arnhem sprak hem in 2004 vrij. Volgens de rechter had het OM niet aannemelijk kunnen maken dat de waarschuwingsschoten ten onrechte waren afgevuurd. Ook werd benadrukt dat O. in bijzonder moeilijke omstandigheden had geopereerd. Ook het gerechtshof sprak hem later vrij, waarna O. een schadevergoeding ontving.

Volgens het ministerie van Defensie moeten militairen altijd geweldsincidenten melden, ook tijdens missies in het buitenland. Dat gebeurt meestal tijdens de debriefing direct na elke actie. Waarom Kroon zijn melding pas tien jaar later doet, is onduidelijk. Ook Defensie zegt dat niet te begrijpen. De timing is wel pikant. Want Kroon heeft zijn militaire onderscheiding in 2009 gekregen, voor moedig optreden in 2006. Als het geweldsincident tijdens de geheime operatie al in 2007 bekend was geworden, had dat invloed kunnen hebben gehad op zijn decoratie. Want een ridder van de Militaire Willems-Orde moet altijd 'van onbesproken gedrag zijn', aldus Defensie.

Onder commando's die in 2007 in Afghanistan waren, is beroering ontstaan over het onderzoek door het OM. Dat heeft advocaat Michael Ruperti namens enkelen van hen gezegd tegen het ANP. Ze vrezen eveneens betrokken te worden bij een strafrechtelijk onderzoek. Volgens Ruperti gaat het om staatsgeheime informatie en moet de minister eerst een ontheffing verlenen, voordat betrokkenen mogen praten. Volgens hem waren er in 2007 tientallen commando's en leden van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) bij een inlichtingenoperatie in Afghanistan betrokken.

Marco Kroon in de rechtszaal in 2011. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Hoe gaat het nu verder?

Het is afwachten wat het OM gaat doen. Het ministerie laat weten dat Kroon zijn werkzaamheden bij de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht gewoon voortzet. Als het OM besluit een strafrechtelijk onderzoek te beginnen en Kroon daarin officieel verdachte is, dan wordt de oorlogsheld geschorst. Hij kan zijn onderscheiding kwijtraken als hij wordt veroordeeld tot een gevangenisstraf van minimaal een jaar, of na oneervol ontslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden