Onderschat gevaren in Rusland niet

In het nieuwe Rusland, waarin het zakenleven beschaafder wordt en de overheid corrupter, zijn ondemocratische tendensen gaande. Sociale rampen lijken op termijn onvermijdelijk....

In de tweede helft van de jaren negentig ontwikkelden zich twee polenvan materiële rijkdom in Rusland. De steeds geciviliseerder wordendebusiness trok mensen aan die in staat en bereid waren de moderne aanpak vanbestuur en ondernemersschap te volgen. De staat, die in feite buiten het'rechtsveld' bleef, trok daarentegen diegenen aan die ongegeneerd op deeconomie en maatschappij konden parasiteren.

Afgelopen jaren zijn de ambtenaren een aparte klasse geworden, dievolkomen verweven is met het zakenleven, rechtstreeks of viavertrouwenslieden. De Russische overheid is daarmee de meest duisterebusiness geworden, waarvan de omvang onduidelijk en de structuurondoorzichtig is. Dit verklaart de groei van ondemocratische tendenties inRusland.

Daar bureaucraten en gekozen ambtenaren zich formeel niet mogenverrijken en dus onwettig - ja, crimineel - handelen, bedreigt elkedemocratische machtswisseling de heersende klasse: die verliestinkomstenbronnen en vermogen en loopt het risico van gerechtelijkeprocessen en beschuldigende vonnissen.

Daarom wil de overheid haar bevoegdheden uitbreiden en haar statusversterken. Om dit te bereiken, hebben de Russische machthebbers de leuzevan de 'strijd tegen het internationale terrorisme' gekozen alslegitimitatie van hun aanblijven in de macht. Verder voert het Kremlin eencampagne gericht op verheffing van nationale (en nationalistische) waarden,op het opdringen van het religieus bewustzijn, op het 'patriottisme' enpredikt zij over het 'staatsbelang'.

Na de gijzeling in Beslan maakten de heersende kringen de activiteitenvan politieke partijen en vrije massamedia praktisch onmogelijk,vernietigden onafhankelijke rechtspraak en initieerden het tot standbrengenvan een 'kolom' van wederzijdse ondergeschiktheid. Zodoende werden in deregio's de tekortkomingen van het centraal gezag gereproduceerd.

In Rusland is geen democratie, maar een systeem van gecontroleerdeoverdracht van afzonderlijke volmachten van 'uitgediende' ambtenaren naarandere ambtenaren die tot één en dezelfde onveranderlijke groep behoren.Met dit nieuwe machtssysteem, zonder tegenwicht in de vorm van eenburgermaatschappij, realiseerde Poetin de zogenaamde 'lontstrategie'.

De oorlog in de Noord-Kauka-sus wordt niet beëindigd en problemen inandere regio's, met name onderfinanciering van de sociale sector, wordenevenmin opgelost. De autoriteiten 'laten de lont smeulen'. Wanneer hetsmeulen overgaat in vuur, worden dit gedoofd met extra manschappen enfinanciën. Zo worden de plaatselijke kleine tsaren gevoed - maar despanning blijft toenemen.

Ook de belastingdiensten en geheime diensten werken mee aan de'lontstrategie'. De belastingdiensten eisen meer macht. Zij willen dat hetniet meer nodig is om de schuld van belastingbetalers te bewijzen: zewillen de mogelijkheid krijgen deze af te persen. De geheime dienstenbestrijden spionnen en saboteurs, wat een sfeer van angst en wantrouwenschept. Dit alles wordt bekroond met manipulaties van jeugdbewegingen ennationalistische acties, opgeroepen om aan te tonen dat er 'nieuw ernstiggevaar' dreigt.

Een verdere ontwikkeling die voor de hand ligt, is: het conflict in deKaukasus kan uitgroeien tot een grootschalige oorlog, danwel tot een reeksbevrijdingsopstanden, alleen al omdat mensen het leven inbijna-oorlogsomstandigheden niet volhouden.

De sociale problemen worden evenmin opgelost, omdat geen enkelmachtsschakel daarin is geïnteresseerd. De machthebbers zijngeïnteresseerd in het oneindige oplossingsproces, en deze twee dingen zijnniet gelijk.

Het is duidelijk dat dit hele systeem door de grondstoffensector van deeconomie wordt gefinancierd. Helaas ziet men nog niet volledig in dat destaat ook al begonnen is met de aanval op andere economiesectoren, om metde inkomsten daarvan de steeds groeiende 'eetlust' van het systeem tebevredigen.

Helaas, dit systeem kan niet worden hervormd waardoor ook een'vreedzame uitgang' onmogelijk is. Op een bepaald moment zal men desmeulende lonten niet meer kunnen blussen. En wanneer al deze gevarenvolstrekt onbeheersbaar zullen worden en de illusie van een effectieveoverheid voor iedereen evident wordt, zal Rusland door zulke rampen wordengeteisterd, waaraan ik zelfs niet wil denken.

Het Westen heeft een te weinig kritische houding tegenover de Russischewerkelijkheid zoals die door de regeerders in het Kremlin wordtgeschilderd. Het is verre van mij op te roepen tot een 'kruistocht' in naamvan het herstellen van de Russische democratie. Een volk dat toestaat datzijn regering de één na de ander zijn rechten ontneemt, heeft voorlopiggeen hulp van 'kruisvaarders' nodig.

Kan met voldoende zekerheid aangenomen worden dat dit volk op eenbepaald tijdstip wel tot resolute protestvormen bereid is? Westersepolitici moeten al vandaag een duidelijke idee hebben welke acties van deRussische overheid en welke verandering van de politieke koers van Ruslandniet getolereerd kunnen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden