Ondernemer worden kun je leren

Zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) zijn volwaardig ondernemer. Op een seminar leren ze de kneepjes van het vak.

'Een freelancer of zzp'er is niks.' Vijfentwintig paar ogen kijken op van hun instructieboekje. Sommige spottend, andere licht verontrust. Je ziet ze denken: wat komt er dan van ons? Maar coach Annemarie Velers stelt ze vlug gerust. 'Het is een manier van werken, maar het heeft geen juridische status zoals een bedrijf of een werknemer.'


Het carré van tafeltjes en stoelen dat staat opgesteld in een zaal van de Amsterdamse Kamer van Koophandel (KvK) ademt een universitaire sfeer. De studenten van het seminar 'Starten als freelancer/zzp'er' kijken geconcentreerd naar het 'welkom' op het powerpointscherm, hun collegeblokjes in de aanslag.


Naast algemene seminars als 'Hoe begin ik een bedrijf', heeft de KvK het cursusaanbod de afgelopen jaren uitgebreid met een aantal verdiepingscursussen, gericht op een specifieke doelgroep of situatie. Zo bestaat er nu een seminar over 'Ondernemen in zwaar weer'. In totaal volgden afgelopen jaar 33 duizend personen een seminar bij de KvK.


De cursussen kosten 35 euro. Daarvoor kopen cursisten drie uur uitleg, een handleiding, een flesje fris en desgewenst een hand zoutjes.


Freelancen mag dan geen juridische status hebben, inmiddels is het fenomeen tot bijna alle beroepsgroepen doorgedrongen. Die variëteit in achtergrond is terug te zien in de kleding van de cursisten: van driedelig met das tot legging met stiletto's of bruin bergschoeisel met verwassen kabeltrui.


Het rondje 'wie je bent en wat je doet' biedt een mooi zicht op de stand van zaken op de arbeidsmarkt: van last-in-first-out bij een financiële instelling en 'te oud en dus duur in de zorg', tot jonge mensen die hun tot nu toe vlekkeloos verlopen carrière als consultant of accountant verruilen voor 'iets uitdagenders', zoals het verkopen van bakfietsen in Canada.


Ook zijn er unieke gevallen: een freelance actrice annex sociologe, een software-ontwerper voor de metaal- en betonsector en een moeder die, op basis van ervaring met haar eigen kinderen, een buitenschools instituut voor hoogbegaafden wil beginnen.


Sommigen, zoals Daisy van den Broek (39), zijn er vooral ter oriëntatie. Van den Broek helpt mensen met een communicatieve stoornis aan werk. Ze speelt met het plan deze baan te verruilen voor een vrij bestaan als tekstschrijfster. Anderen, zoals Frithjof Wegener (26) zijn al verder en gebruiken de cursus om te controleren of ze overal aan hebben gedacht. Wegener is nog student aan de TU Delft en de UvA in Amsterdam. Daarnaast wil hij zich vestigen als zelfstandig innovatie-adviseur.


Vooraf geeft Velers een klein lesje geschiedenis: of iemand een idee heeft waar het begrip freelancer vandaan komt? Als niemand zijn vinger opsteekt, beantwoordt ze de vraag zelf: 'Uit de Amerikaanse burgeroorlog.' Freelancers waren huurlingen die zich aanboden aan het meest betalende leger. De etymologie van de zzp'er spreekt wat minder tot de verbeelding. Het begrip komt gewoon uit de bouw.


Na de jongste uitbreiding van de EU in 2004 steeg het aantal zzp'ers explosief, omdat mensen uit de nieuwe lidstaten alleen als zzp'er mochten werken. 'Waren er opeens duizenden zelfstandige bollenpellers. Dat was niet de bedoeling. Je moet wel een beroep hebben dat je zelfstandig kunt uitoefenen.' Hier en daar kijkt een deelnemer beteuterd.


De KvK is ongeveer tien jaar geleden met dergelijke cursussen begonnen. Eerst in de grote steden, waar de meeste freelancers woonden, later ook in de landelijke gebieden waar veel zzp'ers werkten. Inmiddels bieden alle Kamers van Koophandel de cursus aan. In 2010 schreven zich vijfduizend cursisten in.


Na de introductie voert Velers het tempo op. De hele presentatie moet voor tienen klaar; dan gaat namelijk het gebouw dicht. Drie hoofdvragen vormen de rode draad: Wat moet ik allemaal organiseren, wat gaat me dat opleveren, hoe kan ik me voorbereiden?


Het eerste grote struikelblok is de VAR-verklaring, de verklaring arbeidsrelatie. 'Werkgevers kunnen om zo'n document vragen om vast te leggen dat jullie zelfstandig werken, zodat dat ze voor jullie geen loonbelasting en andere heffingen hoeven te betalen', licht Velers toe. De VAR-WUO, Winst Uit Onderneming, is het meest gewild. 'Als je die krijgt ben je een echte ondernemer.'


De criteria voor die VAR-variant zijn streng: minstens drie opdrachtgevers per jaar, afwezigheid van een gezagsverhouding en het lopen van ondernemersrisico.


De meest gestelde vraag: 'Je kunt soms toch helemaal niet inschatten hoeveel opdrachtgevers je per jaar krijgt? Moet je dan zomaar iets gokken?'Aan de hand van het formulier legt Velers uit dat je een reële verwachting moet invullen en dat het niet erg is als die achteraf iets afwijkt van de werkelijkheid. 'De belastingdienst kijkt niet naar één criterium', zegt ze, 'maar naar het totale beeld.'


'Maar jullie moeten uitkijken voor verkapte loondienst', waarschuwt ze. Een cursiste met een zorgberoep vertelt dat haar werkgever haar uit dienst wil hebben, maar haar voor de beginperiode nog wel een voltijdbaan aan freelance klussen wil garanderen. 'Kijk, dat moet je dus niet doen, zegt Velers. Dan maakt hij misbruik van jou.'


Behalve de freelancer in bescherming nemen, wil de KvK haar bestand niet vervuilen met halfbakken ondernemers. 'Jullie moeten wel streng voor jezelf zijn. De duur van projecten verschilt natuurlijk per beroepsgroep, maar als je een half jaar voor een opdrachtgever hebt gewerkt en hij wil je nog een keer verlengen, moet je het kunnen opbrengen om te zeggen: nee bedankt, ik zoek een andere klus. Je hebt niet voor niets voor freelancen gekozen.' Dat stuit op gemor in de zaal. 'Werk is toch zeker werk?'


Als het tegen tienen loopt, drukt Velers haar cursisten op het hart zich vooral in te schrijven bij de Belastingdienst - dat hoeft niet, alleen met een VAR werken kan in veel gevallen ook. Velers zet de voordelen nog een keer op een rij. Een beetje voor eigen parochie preken mag wel, vindt ze. 'Zelfs deze cursus en de reiskosten erheen kun je dan declareren.'


Frithjof Wegener vond de cursus in de eerste plaats leuk: 'Het was een leuke mix van mensen. En zoveel vrouwen, dat had ik niet verwacht. Het is nog steeds wel ingewikkeld allemaal, maar ik sta te popelen om te beginnen.'


Ook Daisy vond de cursus zinvol. 'Maar het aantal regeltjes is even slikken.' Het meeste wist ze eigenlijk al van tevoren: dat ze straks nauwgezet haar uren bij moet houden, dat ze al haar uitgaven moet kunnen aantonen en dat ze op zoek moet naar een goede accountant. 'Maar nu moet ik het dus ook echt gaan doen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden