Onderkoning van Mallorca staat terecht Tunnel van Sóller mondt uit in kluwen van corruptie

Twaalf jaar lang regeerde Gabriel Cañellas als een absoluut vorst over Mallorca. Nu hangt hem een gevangenisstraf van een jaar boven het hoofd en een verbod voor de rest van zijn leven publieke functies te bekleden....

Van onze correspondent

Cees Zoon

PALMA DE MALLORCA

Het is een wereldtunnel, dat kan geen mens ontkennen. Een mooi staaltje moderne bouwkunst, dat nog blinkt van nieuwigheid. Drie kilometer dwars door de bergen van Tramontana en het stadje Sóller ligt plotseling vlak bij Palma de Mallorca. De 500 peseta tolgeld bespaart inwoners en toeristen sinds kort een duizelingwekkende tocht met zeventig bochten.

Maar de tunnel van Sóller heeft ook magische trekken. 'Je kunt erin gaan op je touwschoentjes en eruit komen in een Mercedes', in de woorden van Jeroni Sainz, die als ex-minister van Publieke Werken kennis van zaken heeft. En je kunt de tunnel in gaan als de Onderkoning van Mallorca en er uit komen als een ordinaire corrupteling die terechtstaat wegens machtsmisbruik, verduistering en gesjoemel met overheidsgeld.

De tunnel van Sóller is niet slechts de naam van Mallorca's laatste wegenbouwkundige trots. Het is de titel van het omvangrijkste corruptieproces dat ooit op het hoofdeiland van de Balearen is gehouden. De topverdachte in het proces dat Mallorca dezer weken in de ban houdt, is niemand minder dan Gabriel Cañellas, die ruim twaalf jaar als president van de Spaanse deelstaat Balearen de absolute heerser over de eilanden was.

De zaak-Cañellas is een vrijwel niet te ontwarren corruptiekluwen, waar een dergelijke alleenheerschappij doorgaans op uitdraait. Het is een verhaal van vriendjespolitiek jegens bouwaannemers, van pakken cheques aan toonder, van een koffertje met miljoenen aan contanten dat spoorloos verdween, van politici die, na hun val, voor de rechter allemaal elkaar de schuld geven, terwijl ze zelf honderd procent zuiver op de graat zijn. En niet in de laatste plaats een verhaal van het ontbreken van grenzen tussen privé-, staats- en partijkassen.

De aanleg van de tunnel van Sóller werd door de regering van de Balearen niet toegekend aan de aannemer met de beste papieren, maar aan de beste vriend van Cañellas. Die betaalde in ruil voor deze gunst miljoenen aan de president van de deelstaat, die op zijn beurt een deel van de commissie in de kas van zijn Partido Popular deed vloeien. Een illegale operatie waaraan de directeuren van drie lokale banken meewerkten. Dat de uitverkoren aannemer niet de beste was, bleek uit het feit dat de tunnel werd opgeleverd met een vertraging van zeven jaar 'wegens onvoorziene omstandigheden'.

'Cañellas regeerde de eilanden alsof ze zijn privé-landgoed waren', zegt een vertegenwoordiger van de oppositiepartij Verenigd Links. Vanuit de beklaagdenbank zegt Cañellas nu met timide stem dat hij al zijn beslissingen nam in goed overleg met zijn ministers, dat het woord consensus voor hem heilig is. 'De rechter moet hem zijn identiteitsbewijs vragen', hoont een lokale journalist. 'Dit is niet dezelfde bevelende stem die twaalf jaar lang de grond van Mallorca deed beven.'

De Balearen, Spanje's rijkste deelstaat, zijn sinds het herstel van de democratie stevig in handen van rechtse Partido Popular, voorheen Alianza Popular. Vier keer op rij won Cañellas de verkiezingen, ondanks de aanhoudende verhalen over de corruptie. Twee jaar geleden legde een instructierechter een vernietigend dossier aan over de handel van de president, dat leidde tot zijn val.

Partijleider José María Aznar maakte zich op voor het offensief om eindelijk het premierschap van Spanje te veroveren. De kern van dat offensief vormden de aanvallen op de socialisten van Felipe González, die als een grote corrupte bende werd afgeschilderd. Maar Cañellas was van hetzelfde laken een pak en zou de campagne van Aznar ernstig kunnen ontregelen. Aznar dwong hem op te stappen als president van de Balearen, maar zijn zetel in het parlement in Palma de Mallorca mocht hij aanhouden. Zijn tijd verdeelt hij nu tussen de beklaagdenbank en het parlement.

De Partido Popular beloofde de kiezers vooral een schoonmaak in Spanje, een ethisch reveil dat een einde zou maken aan de corruptie van hoge overheidsfunctionarissen. Maar terwijl de processen tegen socialisten die hun zakken vulden, nog doorlopen, stapelen de affaires zich op die doen vermoeden dat de partij van Aznar geen haar beter is.

Eerst was er de kwestie-Zamora, de stad in de deelstaat Castilla y León, waar bouwbedrijven voor miljoenen guldens aan commissies betaalden. Geld dat terecht kwam in de kas van de Partido Popular. Twee aannemers hebben voor de rechter verklaard dat zij cheques hebben overhandigd aan José María Aznar persoonlijk, destijds president van de deelstaat.

Vorige week barstte de bom in Barcelona. De uitermate dubieuze zakenman Javier de la Rosa zou voor miljoenen aan illegale schenkingen aan de Catalaanse afdeling van de Partido Popular hebben gedaan. Hij eist nu zijn beloning daarvoor op: de regering moet de justitie van zijn rug halen die hem vervolgt wegens een hele reeks malafide financiële praktijken. Catalaanse partijgenoten van Aznar hebben toegegeven dat zij geld van De la Rosa hebben aangenomen. Maar 'de regering laat zich niet chanteren', zegt Aznar flink. 'Ons geweten is zuiver.'

Vrijwel wekelijks treden nieuwe corruptie-affaires aan het licht. De burgemeester van Oviedo betaalt zijn horloges en gouden kettingen uit het gemeentebudget. Een PP-lid van het parlement van Galicië moet aftreden omdat hij ten onrechte zeven miljoen peseta heeft gedeclareerd. Boven die kruimeldieven uit steekt nu dag in dag uit de figuur van Gabriel Cañellas, die de zaken wat grootser aanpakte.

Terwijl de PP oppositie voerde tegen de corrupte socialisten, wist een deel van haar bestuurders op deelstaat- en lokaal niveau zelf ook de weg naar de overheidskas te vinden. Dat geld kwam deels ten goede aan de partij, die echter bijzonder slordig blijkt te zijn geweest in het bewaren van bonnetjes.

Op Mallorca wordt de laatste hand gelegd aan een nieuw vliegveld. Een immens project dat het eiland slechts nodig heeft om de miljoenen toeristen te kunnen ontvangen. Wanneer je de reusachtige hallen in ogenschouw neemt, vraag je je onwillekeurig af: hoeveel zou de Partido Popular van dit vliegveld wijzer zijn geworden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.