Bellen metMarc Peeperkorn

Onderhandelingen over Russische olieboycot willen nog altijd niet vlotten: ‘Het zal de sfeer niet ten goede komen’

Al ruim drie weken onderhandelt Brussel over een boycot van olie uit Rusland. Vooralsnog liggen Slowakije en vooral Hongarije dwars. Wat gebeurt er als die boycot politiek onhaalbaar blijkt? En wat is er mogelijk op de EU-top van maandag? We bellen EU-correspondent Marc Peeperkorn.

Pepijn de Lange
Een banner van het Russische staatsgasbedrijf Gazprom in Sint-Petersburg. ‘Als Hongarije en Slowakije eind dit jaar zouden stoppen met het importeren van Russische olie, hebben ze een enorm probleem.’  Beeld ANP / EPA
Een banner van het Russische staatsgasbedrijf Gazprom in Sint-Petersburg. ‘Als Hongarije en Slowakije eind dit jaar zouden stoppen met het importeren van Russische olie, hebben ze een enorm probleem.’Beeld ANP / EPA

Dag Marc, wat gebeurt er als Slowakije en Hongarije voet bij stuk houden?

‘Voor het imago van de Europese Unie is dat niet goed. De lidstaten hebben gezamenlijk vijf zware sanctiepakketten in razend tempo afgehandeld. Als dit zesde sanctiepakket, dat nog zwaarder is, er niet komt, zegt de buitenwereld: kijk, dit is het einde van de eensgezindheid.

‘Daarnaast verzeker je de Russische president Vladimir Poetin van een van zijn voornaamste inkomstenbronnen, namelijk fossiele energie. Het zevende of achtste sanctiepakket zou over gas gaan. Maar als de EU een boycot van olie niet geregeld krijgt, lukt dat met gas helemaal niet.

‘Bovendien zit in dit zesde pakket nog een aantal andere sancties. De grootste bank van Rusland, de Sberbank, zou bijvoorbeeld afgesloten worden van het internationale betalingssysteem Swift en er zouden nieuwe mensen op de sanctielijst komen, onder wie patriarch Kirill, de hoogste geestelijke in Rusland. Als er geen akkoord over het pakket komt, gaat dat allemaal niet door.’

Welke gevolgen zou het mislukken van de olieboycot voor de verstandhouding tussen de EU-landen hebben?

‘Het zou Hongarije echt tot de paria van de EU maken. Tot nu toe trokken de landen van de Visegrad-groep, Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije, gezamenlijk op, bijvoorbeeld bij migratie en kwesties rondom de rechtsstaat. Maar over de oorlog in Oekraïne neemt Hongarije een totaal andere positie in. Polen is bijvoorbeeld een van de felste voorstanders van het zesde sanctiepakket.’

Waarom zijn Hongarije en Slowakije zo fel tegen de olieboycot?

‘Hongarije en Slowakije zijn zeer afhankelijk van Russische olie. Zo’n 60 procent van de olie die Hongarije gebruikt, komt uit Rusland. Voor Slowakije is dat zelfs bijna 90 procent. Hongarije heeft bovendien op dit moment lucratieve gascontracten met Rusland. De twee landen hebben bovendien geen havens: ze kunnen niet zo gauw een andere aanvoerroute voor olie regelen. Als Hongarije en Slowakije eind dit jaar zouden stoppen met het importeren van Russische olie, hebben ze een enorm probleem.

‘De EU heeft wel gekeken of andere pijpleidingen gebruikt kunnen worden om olie naar Hongarije en Slowakije aan te voeren, maar daarvoor zou de capaciteit van die leidingen enorm moeten worden vergroot. Dat kost geld en tijd. Voor olie uit andere landen zouden bovendien de Hongaarse raffinaderijen aangepast moeten worden. Ook dat kost veel geld. Het versneld omschakelen van fossiele energie naar duurzame alternatieven? Tijd en geld.’

Zijn Hongarije en Slowakije dan niet over te halen met een grote zak geld?

‘Daar hebben ze wel om gevraagd, ja. Volgens een betrokkene heeft de Hongaarse ambassadeur tijdens een overleg met zijn collega’s een bedrag van tussen de 15- en 18 miljard euro genoemd. Dat is veel te veel. De EU heeft gezegd dat ze best wil meebetalen aan bijvoorbeeld het opnieuw inrichten van de raffinaderijen. Maar ze wil niet betalen omdat Hongarije straks duurdere olie moet inkopen omdat zijn lucratieve contract met Gazprom is vervallen.’

Zijn de andere EU-landen wel eensgezind positief over het afzweren van de Russische olie?

‘Nee, Tsjechië en Slovenië vinden het ook niet leuk, maar die landen verschuilen zich een beetje achter Hongarije en ook Slowakije. Andere landen zal die hele boycot een worst zijn. Ierland heeft er bijvoorbeeld helemaal geen last van. Nederland een beetje, maar ook veel minder dan Hongarije. Dat Rusland Finland van het gas heeft afgesloten, was ook niet zo’n probleem: dat land kreeg ongeveer 5 procent van zijn gas uit Rusland.

‘Maar hoe verder de sancties gaan, hoe meer pijn het de EU gaat doen. De hoeveelheid handel die getroffen werd door het vorige pakket, met onder meer een kolenboycot, is groter dan de volledige handel van de Verenigde Staten met Rusland. Een olieboycot zal de prijzen verder opdrijven. Dat is de prijs die de EU moet betalen voor haar principe dat Poetin gestraft moet worden voor wat hij aan het doen is.’

Maandag en dinsdag vindt in Brussel een EU-top plaats. Kan de Hongaarse premier Viktor Orbán dan niet over de streep getrokken worden?

‘Dat zou zijn reputatie schade berokkenen. In een brief heeft Orbán zelfs aan Europese Raad-voorzitter Charles Michel gevraagd om de olieboycot tijdens de top helemaal niet te bespreken. Volgens Orbán zou dat alleen maar contraproductief werken. Maar de regeringsleiders van de lidstaten mogen zelf bepalen welke onderwerpen ze op die top aankaarten. Ik denk dat er absoluut leiders zijn die de boycot wel gaan bespreken. Dat zal de sfeer niet ten goede komen.

As we speak wordt er nog door mensen van de Europese Commissie met Hongarije over de boycot gesproken. Zondag praten de EU-ambassadeurs er ook weer over. Ik vermoed eigenlijk dat die onderhandelingen na de EU-top gewoon weer verder gaan. Dat kan ook prima: de boycot hoeft pas eind dit jaar in te gaan. Er is geen klemmende deadline.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden