Ondergronds zonder vijand

Vanavond in de Melkweg: 22 Nederlandse artiesten, allemaal 'underground'. Wat betekent dat nog in 2013? In elk geval niet per se hard en moeilijk, zegt Leon Caren.

'De Nederlandse undergroundscene floreert en moet dus gekoesterd, gevoed en gevierd worden', schrijven hoofdredacteuren Leon Caren en Bas Morsch in het voorwoord van Subbacultcha!, handzaam, lezenswaardig muziektijdschrift op A6-formaat uitgegeven door de gelijknamige organisatie, die concertorganisator, platenlabel en muziekgemeenschap-met-lidmaatschap ineen is.


Het maartnummer ('The Dutch Underground Issue') kun je lezen als een programmagidsje bij de festivalavond met de prikkelende naam The Sound Of The Dutch Underground, vanavond in vier zalen van de Amsterdamse Melkweg. Het is Subbacultcha!'s ode aan de Nederlandse scene, nadat het muziekplatform buitenlandse bands was gaan boeken.


Het voorwoord is al even uitnodigend als de naam van het festival, dat op voorhand een prachtig programma heeft: 22 artiesten uit alle hoeken van Nederland, die een kleurrijke waaier aan genres vertegenwoordigen en kennelijk als overeenkomst hebben dat ze representanten van de 'underground' zijn.


De vraag is: wat is dat precies? Wat betekent het begrip eigenlijk nog, 37 jaar na de punkexplosie, 22 jaar nadat Nirvana het ondergrondse de mainstream binnen heeft gekatapulteerd en zo de scheidslijn tussen die twee culturele werelden heeft uitgevlakt?


'Het begrip underground heeft voor de meeste mensen nog altijd een sterke punkconnotatie', zegt Caren, frontman van gitaarband Blues Brother Castro en hoofdrolspeler in de negenjarige historie van Subbacultcha!, dat het Amsterdamse live-circuit een enorme impuls gaf. Hij schetst het traditionele, karikaturale beeld: 'Moeilijke, harde muziek van bandjes die overal tegen zijn, voor dertig man publiek in een donker, rokerig kraakpand.'


Dat beeld klopt dus allang niet meer. De underground van nu is een zeer divers artistiek landschap, waarin men niet tegen een vijand strijdt, maar gewoon maakt wat men mooi vindt.


In de Melkweg spelen vanavond gitaarbands (Vox Von Braun), maar zullen ook duistere ambient (Mike Koldin), sfeerrijke folk (Herrek) en in popsongs vervatte gedichten van Wallace Stevens (Spilt Milk) te horen zijn. Geen van die bands schopt ergens tegenaan. Het zal druk zijn, zoals altijd op Subbacultcha!-avonden.


Caren: 'Met underground bedoelen wij: bands die uitsluitend artistieke ambities hebben, hun muziek als kunst zien en niet als entertainment. Ze hebben er vrede mee dat ze tot een niche behoren: ze zijn deel van een internationale gemeenschap die onafhankelijk opereert. Het zijn bands die weinig tot geen aandacht krijgen op de nationale tv, op 3FM en in grote kranten en muziekbladen, maar die wel spannende muziek maken.'


Wie dat laatste bepaalt? Lachend: 'In dit geval wij.'


Gedurende het gesprek, in een café in Amsterdam-West, zal Caren een paar keer herhalen dat we van een aantal ideeën over underground af moeten: dat er sprake is van twee vijandige kampen (mainstream versus underground), dat undergroundmuziek altijd moeilijk of ontoegankelijk is, dat er zoiets als een lijstje van criteria bestaat waaraan je moet voldoen om underground te zijn, en vooral het idee dat er maar weinig mensen voor warmlopen.


'We hebben het hier, ook in Nederland, over een substantieel publiek', zegt Caren. 'Je moet alleen weten hoe je het mobiliseert. Bandjes die twintig man zouden trekken wanneer ze plompverloren in een reguliere popzaal worden gezet, staan bij ons voor tweehonderd man. Dat lukt door te appelleren aan een gemeenschapsgevoel, via je site, de sociale media en in ons geval ook een fysiek magazine. We werken met een lidmaatschap: leden mogen gratis naar binnen. Ons publiek heeft ons leren vertrouwen: het weet dat het van ons muziek krijgt aangereikt dat het spannend zou kunnen vinden.'


Zo werkt Subbacultcha! in Amsterdam, club Vera in Groningen (met de ouderwetse papieren Vera Krant als wapen) en zo werkt het ook in steden als Utrecht en Nijmegen, waar podia en boekers nauw samenwerken. Rotterdam is van oudsher een lastig geval, maar heeft volgens Caren wel 'enorme potentie'. Subbacultcha! organiseert er avonden. Caren roemt daarnaast festivals als Motel Mozaïque (Rotterdam), Incubate (Tilburg), Le Guess Who? (Utrecht) en de steeds verder uitdijende randprogrammering rond Eurosonic (Groningen). Allemaal underground?


'In sommige opzichten, zoals ook Subbacultcha! in sommige opzichten underground is', zegt Caren. 'Waar het om gaat, is dat men er ook daar in slaagt om dankzij een zorgvuldig opgebouwde reputatie een flink publiek op de been te krijgen dat bereid is zich nieuwe, spannende dingen te laten voorzetten. Die undergroundscene is internationaal: het maakt het publiek niet veel uit of een band uit Rotterdam, Belgrado of Helsinki komt.'


Underground is een vloeibaar begrip geworden, maar waarom zou een sluitende definitie ook nodig zijn? 'Wij gebruiken het woord underground als een catchy uithangbord: het staat nu eerder voor een artistiek gevoel dan voor een specifiek geluid.'


The Sound of the Dutch Underground. Vanavond Melkweg, Amsterdam. Optredens van o.a. Herrek, Vox Von Braun, WOLVON, Spilt Milk, Eklin, zZz, Mike Koldin, Earth MK II, Nouveau Vélo, Space Siren en Palmbonen (DJ-set). Labelmarkt met producten van Nederlandse labels als Subroutine, Samling en Snowstar. subbacultcha.nl

EXTRA /¿nd¿r¿r¿unt/


Kramers Nieuw Woordenboek (1990): 'Stroming die zich tegen de gevestigde orde verzet, tot uiting komend in muziek en andere kunststijlen.'


Van Dale.nl (2013): 'Van de gevestigde opvattingen afwijkende subcultuur.'


Wikipedia (2013): 'Underground is de subcultuur waarin idealistische of artistieke uitingen zich al dan niet bewust afzetten tegen de uitingen voor het grote publiek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden