Onderduiker sterft

Zou je in oorlogstijd wel of niet een onderduiker in huis nemen? Het is een vraag die iedereen zichzelf weleens gesteld heeft. In het zojuist verschenen Komedie in mineur van de joodse schrijver en psychiater Hans Keilson is het oorlog en wordt het jonge, kinderloze echtpaar Wim en Marie gevraagd een hen onbekende Joodse man, Nico, in huis te nemen. Ze zien het als hun vaderlandse plicht.


Keilson, die in 1936 uit Berlijn vluchtte en hier tijdens de oorlog onderdook, is het afgelopen jaar in Nederland als schrijver herontdekt. In het vorige jaar heruitgegeven In de ban van de tegenstander verwerkte hij zijn ervaringen tijdens het opkomend naziregime. In Komedie in mineur (geschreven in 1947) beschrijft Keilson, die vandaag 101 jaar oud wordt, het lot van de onderduiker.


Het is een buitengewoon mooi en sober verhaal over alledaagse menselijkheid in onalledaagse tijden: het onwennig langs elkaar schuiven in de begindagen, het kopje thee op de overloop, het in een uitgestorven huis horen vallen van de krant op de deurmat zonder hem te durven ophalen en de subtiele mix van dankbare, eenzame en boze gevoelens.


Zijn irrationele ergernissen leeft Nico in gedachten uit op de door het echtpaar gekoesterde Chinese vaas die hij graag aan stukken zou slaan.


De afloop wordt aan het begin van het verhaal prijsgegeven: de onderduiker sterft. Niet door toedoen van de vijand maar aan een longontsteking, net als in een komedie waarin je de opkomst van rechts verwacht, en dan komt hij van links uit de coulissen. Marie voelt oprecht verdriet om haar onderduiker. Maar ze voelt zich ook genomen: de stille hoop dat ze na de bevrijding trots met haar geheime gast de straat op zou kunnen, is met zijn dood vervlogen.


Hans Keilson: Komedie in Mineur.


Uit het Duits vertaald door H. Sanders. Volledig herzien door Frank Schuitenmaker.


Van Gennep; 128 pagina's; € 12,95.


ISBN 978 90 5515 877 5.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden