Analyse

Onderbreking gesprekken kan ook kwestie van strategie zijn geweest

Waarom voerden de onderhandelaars van VVD, CDA en PVV gisteren een 'toneelstukje' op bij het Catshuis? PVV-leider Geert Wilders is in ieder geval gebaat bij het beeld dat nu is ontstaan; dat van een politicus die worstelt met zijn positie.

Premier Mark Rutte (R) omhelst PVV-leider Geert Wilders terwijl ze kijken naar VVD-fractievoorzitter Stef Blok (R), CDA-Kamerlid Sybrand Haersma Buma (L) en CDA minister Maxime Verhagen in de tuin van het Catshuis tijdens de onderhandelingen. Beeld ANP

De arm van premier Mark Rutte om de schouders van PVV-leider Geert Wilders is nu al hèt beeld geworden van deze tussenformatie. Naar verluidt voerden de onderhandelaars gisteren op het terras van het Catshuis een 'toneelstukje' op - voor de ogen van de aanwezige camera's moest duidelijk worden gemaakt dat de sfeer goed was, maar dat tegelijkertijd vooral Wilders het moeilijk had.

Op een foto (zie boven) zien we het volgende: VVD-fractievoorzitter Stef Blok, zijn CDA-collega Sybrand van Haersma Buma en Fleur Agema van de PVV lachen. Van Haersma Buma lijkt zelfs te schaterlachen. De enige de sip kijkt is Wilders. Hij lijkt wel beteuterd. Premier Rutte slaat een arm om hem heen, alsof hij wil zeggen: 'Het komt allemaal wel goed.'

Kort daarna, toen zeker was dat de camera's het tafereel had geregistreerd, was het moment alweer voorbij. Op een teken van Wilders stonden de zes onderhandelaars gelijk op om ieder hun eigen weg te gaan. Enkele minuten later bracht de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) het bericht naar buiten dat de onderhandelingen door 'een moeilijke fase' gaan.

Tegenzin
Inmiddels zitten de onderhandelaars alweer om de tafel en lijkt de crisis achter de rug. Wilders had willen breken, maar heeft 'er nog een nachtje over geslapen' en vervolgens besloten om door te gaan. Het beeld wat na de terrasscène en de daaropvolgende onderbreking van de gesprekken overblijft is dat met name Wilders het zwaar heeft met de onderhandelingen.

De beslissende fase van de onderhandelingen komt eraan, en Wilders zal mee moeten stemmen met zware hervormingen. Wilders zit al met tegenzin aan de onderhandelingstafel, zo zei hij bij aanvang. De bezuinigingen doen pijn, maar bovendien brengt elke sanering Wilders verder af van zijn verkiezingsprogramma.

Dat Wilders zelf ook meewerkt aan het toneelstukje op het terras van het Catshuis duidt erop dat hij het beeld van een worstelende politicus graag in stand houdt. Zo kan hij het drastische pakket aan bezuinigingen èn hervormingen straks beter verkopen bij zijn achterban. Hij zal er dan erop wijzen dat het pakket weliswaar pijn zal veroorzaken, maar dat het in het belang van het land is dat er een akkoord is gekomen. Ook zal hij zeggen dat het enige alternatief verkiezingen is, waarbij de oppositie een plek zal proberen te bemachtigen in een nieuw kabinet.

Wilders zelf zit waarschijnlijk nu ook niet op nieuwe verkiezingen te wachten. De PVV daalt in de peilingen sinds de PvdA een nieuwe leider heeft en de afvallige Hero Brinkman uit de fractie is gestapt. Die doet regelmatig een boekje open over de gang van zaken binnen zijn oude partij. En niks is dodelijker voor het beeld van de partij dan kritiek van binnenuit. En al zou Wilders weer een goede verkiezingsuitslag binnenslepen, dan nog is de kans heel klein dat hij bij een nieuw kabinet dezelfde riante gedoogpositie kan krijgen. Door zijn positie heeft hij veel invloed op de kabinetsplannen, die overigens voor een groot deel overigens nog wel door de Kamer moeten worden geloodst.

Leeuwen
De kans is daarom groot dat Wilders ook een akkoord wil. Maar daarbij moet wel de indruk gewekt worden dat hij tot het uiterste is gegaan en dat hij niet 'ten koste van alles' heeft ingestemd, zoals hij dat bij het begin van de gesprekken al zei. De onderhandelaars - en vooral Wilders - willen laten zien dat ze hebben gevochten als leeuwen.

Van de sombere Wilders was vandaag al weinig meer te merken. Hij twitterde vrolijk plagend dat 'de oppositie in een moeilijke fase' zit. De missie lijkt dan ook geslaagd. Het feit dat er gisteren zeker een halve dag lang is gespeculeerd over nieuwe verkiezingen, versterkt het beeld dat de onderhandelaars langs de rand van de afgrond hebben gestreden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden