Onder onderwijzers (7)

De successen van het gymnasium én van de historische canon zijn allebei van onderop afgedwongen. Pim voor hoger opgeleiden...

Toen wij nog in Frankrijk woonden, ging ik wel eens naar een ouderavond.Het viel me dan steevast op dat Franse ouders altijd meer huiswerk voor hunkinderen wilden. Als de doorsnee-Hollander die ik denk te zijn, verbaasdeme dat. Ik wilde voornamelijk dat mijn jongens op school gelukkig zoudenzijn, net als in de klas bij Theo Thijssen. Daar hadden die Franse oudersgeen boodschap aan. Niet dat ze niet wilden dat hún jongens gelukkigzouden zijn. Het verschil was dat zij absoluut niet vonden dat leren, inde bank zitten, boeken lezen of rijtjes stampen, eigenlijk zielig is vooreen kind. Daar ligt het wezen van de Nederlandse houding tegenoveronderwijs: school is de pest voor de kinderziel. Ofschoon onderwijskundigenhet graag anders voorstellen, zijn er landen waar het normaal wordtgevonden zoveel mogelijk te leren. Tegenwoordig zit mijn zoon op eengymnasium, en ik merk dat je daarover met regelmaat tekst en uitleg moetverschaffen. Waarom moet dat kind al die nutteloze kennis opdoen, al datLatijn en Grieks en al die klassieke flauwekul?

Maar er is een kentering gaande. Sinds een tijdje is het gymnasiumkennelijk geen straf meer. En kijk naar het katern het Betoog van afgelopenzaterdag, waar lezers konden aangeven welk sociale probleem het urgentstom een oplossing vraagt. Wat staat er nummer twee, meteen na dediepcalvinistische klacht 'groeiende welvaart maakt ons ziek'? 'Scholierenmissen kansen omdat hun talenten niet worden benut.' Ha! Dus vóór denoden van ouderen, vóór het verpieterende milieu of de socialeongelijkheid. Als je het mij vraagt, staat daar: scholieren moeten weereens wat leren.

Zaterdag vierden de 'Vrienden van het gymnasium' hun vijfde lustrum meteen symposium over onderwijs en cultuuroverdracht, in het Academiegebouwvan de Utrechtse universiteit. Bolkestein hield een lezing en er was eenforum waar nog eens flink de noodklok werd geluid, net als in delustrumbundel waarvan de titel voor zich spreekt: Steeds minder leren. Detragedie van de onderwijshervormingen. Bij de koffie waarschuwden driewelwillende symposiumgangers uw gemengde-berichten-chroniqueur. Je moet weluitkijken dat je niet in de oerconservatieve hoek terecht komt, zei deeerste. De tweede: je moet niet suggereren dat alles vroeger beter was,want dat is niet zo. En de derde: je moet die leraren niet klakkeloosgeloven met hun geklaag, die zijn zó conservatief. Bekende deuntjes - ommet het laatste te beginnen: lees eens terug wat pedagoog Luc Stevensonlangs in dagblad Trouw zei over het 'eerste-graads-establishment' vanleraren dat altijd dwarsligt als er weer zo'n fantastischeonderwijsvernieuwing op stapel staat. Kritiek op de gang van zaken in hetonderwijs in Nederland betekent nog altijd: aanschuiven bij de zwartstereactie.

Ja, het gymnasium heeft de wind in de zeilen, maar van een leien dakjegaat het nog niet. Ondanks straffe tegenwerking van de gemeente zijn er ditjaar in Amsterdam twee nieuwe afdelingen opgericht, het vierde gymnasiumin Amsterdam-West en het Cygnus-gymnasium in Oost-Watergraafsmeer. Ik stelme voor dat de tendens elders dezelfde is. Jarenlang is hardnekkiggeprobeerd om de categorale (kleine) gymnasia tot fusies in monsterscholente dwingen, zo niet ze de nek om te draaien. Of ze geforceerd klein tehouden. De Amsterdamse wethouder Aboutaleb zei op een avond tegen bozeouders van uitgelote kinderen dat als er een volle tram komt, je toch ookop de volgende wacht. Een tamelijk perverse vergelijking aangezien hetvervoerbedrijf de volgende tram niet met opzet een halfuurtje tegenhoudt.Het achterliggende idee was dat ouders hun kind om oneigenlijke redenen opeen categoraal gymnasium wilden hebben - namelijk om via een eliteschoolde multiculturele samenleving te ontvluchten. Een dubbele zonde. Bijgevolgvonden wethouders, zo kun je in de bundel bij de sociaal-democratischespijtoptant Sjoerd Karsten lezen, dat er in hun gemeente 'gelukkig geengymnasium was'. Dezelfde Karsten concludeert dat sociaal-democraten altijd'iets gevoelsmatigs' tegen het gymnasium hebben gehad.

Iets gevoelsmatigs? Misschien bedoelt hij dat sociaal-democraten hetzich moeilijk kunnen voorstellen dat ouders een andere reden hebben dan'witte vlucht' om hun kinderen op een goede school te doen. Bijvoorbeeldom kinderen het beste uit zichzelf te laten halen op een leeftijd dat lerenhun gemakkelijk afgaat. Onderwijs is nog iets anders dan draaien aan deknoppen van de samenleving ten behoeve van grotere gelijkheid. Namelijkoverdracht van traditie en cultuur. Op dat terrein bestaat een grote endoor de sociaal-democratie kennelijk vergeten - traditie vanarbeidersverheffing die bij uitstek via de zogenaamde nutteloze kennisverliep.

Het huidige succes van het gymnasium is een typisch geval van druk vanonderop. Net als het aanverwante succes van de historische canon.Pleidooien voor meer nadruk op cultuur, taal en geschiedenis konden totvoor kort rekenen op wegwerpgebaren, schrijft Paul Scheffer in Steedsminder leren. Maar kijk, razendsnel is de vaderlandse geschiedenis in erehersteld, zie het enorme succes van Geert Mak en het platenboek van vaderen zoons Blokker. 'Burgers zijn massaal op zoek gegaan naar middelen omzelf te voorzien in de geschiedenislessen die hun jarenlang vanoverheidswege zijn onthouden', schrijft een boze Bob van den Boogert,conservator van het Rembrandthuis. Nu mag het gymnasium weer, net als decanon. En in beide gevallen kwam het initiatief niet van het ministerie,niet uit de Tweede Kamer, en niet van al die raden, adviesorganen enevaluatiecommissies die zich met onze volksopvoeding bezighouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.