Onder onderwijzers (6)

Het Nederlandse onderwijs doet het in internationaal perspectief heel goed. Hoe kan het dan dat universiteiten bezig zijn met bijspijkercursussen?...

Hoe is het met het onderwijs in Frankrijk gesteld, vroeg ik m'n Fransekennis die toevallig leraar is aan een lycée professionel, in de verte eentegenhanger van het Nederlandse middelbaar beroepsonderwijs. En ik strooidewat horrorverhalen over uitslapen in het studiehuis, zelfstandig lerendevmbo'ers en tanende talenkennis. Daar keek m'n kennis beslist niet van op.Hij geeft geschiedenis en Frans en als hij zijn 14-jarigen voor de neuskrijgt 'weten ze helemaal niks'. De eisen zijn achteruit gekacheld.'Vroeger had je het beruchte Franse dictee, eens per week. Daar kondenkinderen niet van slapen. Nu is dat eens per trimester, en als je er tweedoet, krijg je de inspectie op je nek.' Examennormen worden elk jaarverlaagd.

Interessante ontboezeming, ook voor Nederland. De klachten van hetonderwijzend personeel zijn min of meer vergelijkbaar. Merkwaardig isevenwel dat Nederland zich met regelmaat op de borst klopt vanwege hetuitstekende onderwijs. Daarvoor worden steevast twee argumenten aangevoerd.Het ene is dat meer leerlingen en studenten dan in welk ander land ook, eensteeds hogere opleiding volgen. Het andere is dat internationaalvergelijkend onderzoek uitwijst dat Nederland hoort bij de absolute top.Ik was daar verbaasd over toen ik het voor het eerst hoorde - en dacht: alsdat Nederlandse onderwijs zo fantastisch is, waarom moeten we met zijnallen over op het nieuwe leren omdat het zo absoluut niet langer gaat,waarom moet 'oude kennis' veranderen in competenties en vaardigheden?

Hoe dat ook zij, ik bezocht de rekenmeesters van Cito in Arnhem, waarze hun vak hebben gemaakt van toetsen en examens maken. Cito verzorgt deNederlandse tak van het zogenoemde Pisa-onderzoek, een internationalevergelijking van kennis en kunde van 15-jarigen over de hele wereld.Nederlandse kinderen komen daar zeer goed uit, zegt Erna Gille,projectleider. 'Het laatste onderzoek, van 2003, ging over wiskunde, danis het vwo echt top. Havo iets minder. Het vmbo zit precies op hetinternationale gemiddelde.' Alle reden voor tevredenheid. De vlag uit. Datwil zeggen - relatieve tevredenheid. Want even terug naar Frankrijk. Alshet onderwijs dáár allerallerbelabberdst is - dan is eenoog algauwkoning. Zoals het gegeven dat Nederlandse studenten steeds hogergediplomeerd door het leven gaan, niets zegt over de kwaliteit van deopleidingen. De vraag is dus al gauw: wat meet zo'n onderzoek noueigenlijk?

De moeilijkheid is dat die keiharde cijfers bij nader inzien niet zohard zijn. Ik bespaar u methodologische bespiegelingen. Eenonderwijspsycholoog als Willem Smit, jaren bezig met met meet- enregelkunde van onderwijsonderzoek, noemt de resultaten van Pisa 'zwak'. Deverschillen tussen al die landen zijn zo groot - nergens ter wereld vindje een studiehuis - dat je al heel snel appels met peren vergelijkt. Daarkomt bij dat in de Pisa-uitkomsten een groot aantal landen in eenmiddenmoot eindigt, waar de onderlinge verschillen in jargon nietsignificant zijn. Neemt niet weg dat beleidsmakers dit soort lijstjesprachtig vinden. Toenmalig staatssecretaris Karin Adelmund(PvdA)bijvoorbeeld was er in 2000 als de kippen bij om te roepen dat het doorháár studiehuis kwam dat het leesonderwijs in Nederland er zo mooiopstond. Elke beginnende knopenteller kan je vertellen dat díe conclusiein ieder geval niet mocht worden getrokken, omdat de gegevens dateerden vanvóór het studiehuis.

Cito-directeur Jan Wiegers ontkent met kracht dat Nederland zo goed uitde Pisa-onderzoeken komt omdat de vragen mooi aansluiten bij het typeonderwijs dat wij hier gewend zijn. Zoals de directeur ook ontkent dat hettoetsen moeilijker wordt naarmate het nieuwe leren verder om zich heengrijpt. Ik zou denken: kennis kun je eenvoudig testen. De tafel van 7 isvoor iedereen en ook over 10 jaar de tafel van 7. Maar hoe moet je eenobjectieve maat vaststellen voor de werkstukken, portfolio's enzelfbeoordelingen, uitmondend in zoiets vaags als competenties die bij hetnieuwe leren horen? Maar ja, Cito is tegenwoordig actief op de markt en aande folders is duidelijk te zien dat die markt druk en met volle overtuigingbezig is over te gaan op het nieuwe leren. Op de nieuw-lerenschool Slash21 hebben ze de oudbakken vakken geschiedenis en Nederlands verruild vooreen 'domein', waarvoor Cito momenteel een toets ontwikkelt. Het schijnt tekunnen. Belangrijker lijkt mij de vergelijking van voor en na de invoeringvan het studiehuis - de meest concrete en vergevorderde uitvoering van hetnieuwe leren. Die is er helaas niet. De competentie die je nodig hebt voorde entree aan de universiteit is volgens de Onderwijsraad 'student zijn' - en die is nog niet onderzocht, zegt Wiegers.

Laat mij de Cito-directeur gratis een handje helpen. Twee weken geledenstond een bericht in het blad UT nieuws van de Universiteit Twente: slechts4 procent van de nieuwe eerstejaars heeft voldoende wiskundekennis om aanzijn opleiding te beginnen. Die uitslag staat direct in verband met hetstudiehuis en er moet nu een 'wiskunde-herstel-cursus' komen. Interessantematerie, vooral omdat het laatste Pisa-juichonderzoek van twee jaar terugging over het wiskunde-onderwijs. 'Er gaat een alarmerende brief naar deminister', sloot het UT-bericht af. Directeur Wiegers kan ook op internetnaar het Tweede Fase Adviespunt vissen, van het ministerie van Onderwijszelf. Daar staat een recente enquête in hbo's en universiteiten over 'denieuwe student'. Is het studiehuis een verbetering? 41 procent van de hbo'szegt nee, 17 procent ja. Universiteiten: 60 procent nee, 8 procent ja.Onbekend is of het ministerie zichzelf een alarmerende brief heeftgestuurd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden