Onder onderwijzers (11)

Het studiehuis lijkt een roemloos einde beschoren. Welnee, in het middelbaar beroepsonderwijs zijn ze net begonnen aan de invoering...

door Martin Sommer

'Deltion-college schaft boeken af.' Met die krantenkop was mijn weekalweer goed. Het Deltion-college in Zwolle is een roc, zo'n massaschoolvoor middelbaar beroepsonderwijs. Volgens het bericht meent 'teamleiderTonnie Kroesen dat in de toekomst nagenoeg alle boeken uit de schooltaszullen verdwijnen'. Boeken zijn te duur en je krijgt er rugklachten van,stond er. Het valt mee dat je er geen ruggenmergklachten van krijgt. En jahoor, het kon niet uitblijven: 'Boeken zijn te statisch. Wat vandaag aande orde is, is morgen alweer achterhaald.' Een lerares mailde me dat mentegenwoordig werkstukken inlevert met als bronvermelding 'Google'.

Intussen schijnt iedereen het met minister Van der Hoeven eens te zijndat het studiehuis een doorgeschoten pedagogisch idee was. We gaan weereens wat leren. Roemloos einde studiehuis? Helemaal niet. U en ik hebbenhet niet in de gaten gehad, want onze kinderen zitten veilig op hetgymnasium. Maar in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) voltrekt zich nuprecies hetzelfde drama als zeven jaar geleden op havo en vwo. Het heetalleen geen studiehuis maar competentiegericht onderwijs. Weer wordt in hetland van artikel 23 over de hele breedte een pedagogisch model opgelegd.Lees daarover het ministeriële document 'Koers Bve' (beroepsonderwijs envolwasseneneducatie (2004)). Daar staat zonder omhaal 'een geheel anderewijze van leren en dus een heel andere didactiek'. Even verder: 'Hetleren leren', de self learning competency, wordt steeds belangrijker.'Brrrr. Het moet over drie jaar zijn ingevoerd, en alle verloven bijstudieadviesbureaus, onderwijsbladen, procesbegeleiders,ict-didactiek-instellingen, interim-managers zijn weer ingetrokken, jazelfs bij architecten want je hebt er een nieuw gebouw voor nodig metgrotere lokalen voor al die computers.

Net als het studiehuis betekent competentie-gericht onderwijs éénding: de leerlingen gaan het zelf doen. In het ministerieproza: 'dedeelnemer wordt meer verantwoordelijk voor zijn eigen leerproces.' Vrijvertaald: minder lesuren, minder docenten voor de klas. Een mooie, goedkopeideologie. En net als bij het studiehuis zijn er weer apostelen die zeggendat het allemaal heus niet verplicht is, zoals Henry Ford al verzekerde dathet iedereen vrij stond een witte T-Ford te bestellen.

Opnieuw liggen alleen de docenten dwars, dat wil zeggen uit het oogpuntvan het ministerie en de managers van de massale roc-scholen (inmiddels eenstuk of veertig in Nederland, met allemaal een College van Bestuur waarvande voorzitter in minstens dertien gevallen meer verdient dan de premier).

Laat ik nou eens genuanceerd zijn en toegeven dat zelfstandig werkenmooi meegenomen is op een vakopleiding. Maar dat is wat anders dan deheilsleer van het 'leren leren' opleggen aan een half miljoen leerlingen.Zullen we eens naar de experts luisteren, de leerlingen?

Ik sprak Hana, een welbespraakt Somalisch meisje, twaalf jaar geledennaar Nederland gekomen. Ze zit in het laatste jaar van desecretaresse-opleiding van een roc met 80 procent allochtone leerlingen.Vorig jaar zat ze nog gewoon in de klas. Nu hebben ze competenties,portfolio's en persoonlijke ontwikkelingsplannen. Maar haar klasgenotenkent ze niet meer want iedereen zit door elkaar. En de leraar mag nietsmeer aan de hele groep vertellen. Dat is niet zelfstandig. Onhandig, vooralvoor het vak Nederlands. Of statistiek. Ze moet als ze iets niet begrijpteen afspraak met hem maken. 'Die leraar zegt kom volgende week maar, wanthij heeft het veel te druk omdat hij niks meer klassikaal mag doen. Tweekeer had hij iets voor de klas uitgelegd. Toen kwam er iemand binnen diezei, dit doen we niet meer.'

Alle vriendinnen in de kantine klagen. Yasmina ook. In haar klas lopenwel twee leraren rond. Zij mogen niet lesgeven. En omdat het niveau enormuiteenloopt, zijn de leraren steeds bezig de achterblijvers bij te lichten.Yasmina komt nauwelijks aan bod. Een ander meisje zette haar ervaringen opschrift. 'Nu zijn we zelfstandig. In de hand van de studiewijzer moeten wealles zelf doen. Als we voor de toetsen vragen hebben, moeten we tien dagenervoor een formulier invullen. Mijn menig erover. Ik vindt de nieuwesysteem niet goed omdat het moeilijk is voor leerlingen die niet zo langin Nederland wonen. En voor de docenten is het ook niet goed dat ze eenvraag tien keer aan de leerlingen moeten zeggen in een dag.' Dit meisjemoet volgend jaar als secretaresse aan de slag, legt de docent uit. Hij iszo'n dwarsligger, wat vindt hij?

Hij is om te beginnen anoniem. En hij is ten einde raad. 'U moetbedenken dat ik het bijvoorbeeld heb over Turkse leerlingen die in de stadeen compleet Turks leven leiden. Ze gaan naar Turkse winkels, een Turksemarkt, een Turkse bank, een Turkse verzekeringsman, een Turkse kapper, eenTurkse voetbalclub, een Turks uitgaansleven, ze kijken naar Turksetelevisiezenders. Het enige Nederlands dat ze spreken, gebeurt in de klas.'

De zelfstandigheid die deze leerlingen wordt toegedicht, is een fictie.Want de mbo-leerling van nu is niet meer die van voorheen. Er is niet ofnauwelijks selectie, er komen leerlingen binnen die niet of nauwelijkskunnen lezen. Let wel, die hebben wel vmbo-t, dus de vroegere mavo, achterde rug. Deze leerlingen hebben alle steun nodig die ze kunnen krijgen. Vaneen vakleerkracht. In de klas. En daar komt nu, omwille van het prachtigecompetentie-onderwijs, een einde aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden