Onder onderwijzers (10)

Het studiehuisdrama is een peulenschil. Het echte schandaal is het einde van het onderwijs als voertuig van sociale stijging...

Martin Sommer

Mooi dat minister Van der Hoeven erkent dat de tweede fase op eenmislukking is uitgedraaid. Laat het nieuws even smelten op de tong: deminister beslist dat leraren niet langer verplicht zijn hun leerlingen teonderwijzen volgens de beginselen van 'Montessori met een muisarm', zoalsde werkstukjesmanie van het studiehuis wel is betiteld. Pedagoog Jan DirkImelman schreef al in 1997 in een rapport dat deze ongehoorde vorm vanstaatspedagogiek tot mislukken gedoemd was. Zijn verhaal verdween in eenla en bereikte pas twee jaar later na Kamervragen staatssecretaris Adelmund (PvdA), die het afdeed als 'een theoretische stellingname'.Imelman, met emeritaat, is daarover nog altijd razend. Hij houdt zich nubezig met varkens en kippen, ergens achter Groningen. Eerherstel dus voorImelman.

Nog een vuiltje. Als de minister het falen van het studiehuis toegeeft,klemt mijn vraag van vorige week des te meer hoe al die prachtigeeindexamenresultaten tot stand komen. Ik kwam er niet helemaal uit, dankvoor de post en leve de e-mail. Geen benul had ik van de creativiteit dieaan de dag wordt gelegd om leerlingen naar het diploma te cijferen. Evenminwist ik dat er in de bureaucratische krochten van het ministeriedaadwerkelijk een Sovjet-instelling bestaat, genaamd CEVO, die deeindexamenresultaten bijbuigt naar de dienstdoende minister (zie paginahiernaast). Ook die kwestie is dus opgelost.

Maar de toestand is erger. De rijkelandenclub OESO berekende (inEducation at a glance) dat relatief weinig Nederlanders(28 procent) eenhoger-onderwijsdiploma op zak hebben. Als in de hogere klassen van hetmiddelbaar onderwijs bijna alle leerlingen probleemloos doorstromen, danmoet dat wel betekenen dat kinderen in een eerdere fase worden afgeremd omvwo en havo te gaan doen. Dat is precies wat gebeurt, rekende Pim Breebaartmij voor. Breebaart is voorzitter van het College van Bestuur van de HaagseHogeschool. Hij analyseerde de hapering in de stijging van het Nederlandseopleidingsniveau. Breebaarts idee werd deze week ondersteund in de diesredevan de Rotterdamse rector magnificus Steven Lamberts. Diens verhaal(www.eur.nl/diesnatalis/2005/lamberts) ging helaas ten onder in eenrelletje over het IQ van mannen en vrouwen.

De essentie was: het onderwijsniveau in Nederland, dat sinds de TweedeWereldoorlog jaar na jaar steeg, gaat sinds 1995 achteruit. Dat kun jeeenvoudig zien aan het aantal diploma's dat wordt uitgereikt: het aantalgeslaagde havisten blijft ruwweg gelijk, het vwo daalt spectaculair (delaatste vijftien jaar met 25 procent (!), van 32duizend in 1990 naar24duizend in 2002). Nu begrijp ik beter waarom middelbare scholenbrugklasleerlingen met bergen snoep staan op te wachten - én waaromvwo-leerlingen aan het eind van de rit allemaal moeten slagen: anders teltNederland binnenkort alleen nog vrachtwagenchauffeurs in plaats van de 50procent hoger opgeleiden die wij van Europa over vijf jaar (!) moetenhebben.

Breebaart ziet drie oorzaken voor de stagnatie: eenmentaliteitsverandering, betalingssystematiek en een politiek besluit. Omte beginnen de mentaliteit. Hard studeren is geen norm meer. Waarom zou jewerken om dingen te weten 'waar je toch niks aan hebt' - een geesteshoudingdie wordt aangemoedigd door de ayatollahs van het nieuwe leren die predikendat in het computertijdperk kennis niks meer waard is. Breebaart wijst eropdat leerlingen en studenten steeds vroeger allerlei baantjes hebben om deNikes, het mobieltje en de scooter te betalen. Op z'n Dalrymples gezegd:waarom zou je omhoog streven als je ook omlaag kunt? Ouders passen zichaan, opleidingen evenzeer. 'De student heeft de regie', zegt Breebaartnetjes. De opleidingen moeten wel, omdat ze alleen geld krijgen bij eenbehaald diploma. Het einde van het omhoogstreven, aldus Breebaart, begintal bij de Cito-toetsen. In de grote steden krijgt tegenwoordig 80 procentvan de leerlingen een vmbo-advies. Waarom? Daarvoor komen we bij depolitiek.

Vroeger, zegt Pim Breebaart, deden scholen hun best om kinderen eenkontje te geven. Velen van ons zijn begonnen op de mavo en eindigden meteen bul. Dat is afgelopen en het heeft alles te maken met het studiehuis.Bedenker Jo Ritzen (PvdA, ik kan er niks aan doen) vond dat na degezamenlijke basisvorming alle kinderen goed voorgesorteerd waren. Hij wasmordicus tegen het 'stapelen' van opleidingen. Zodoende wordt zowel mbo alshbo beschouwd als 'eindonderwijs'. Doorstuderen wordt effectief ontmoedigdomdat het voor opleidingen een financieel risico betekent. Het mbo krijgtvoor langzaamstudeerders één jaar extra betaald, het hbo idem. Daarna ishet op, maar moeten de leerlingen nog wel onderwijs krijgen. Diepotentiële strop verklaart waarom scholen tegenwoordig liever te laagadviseren dan te hoog. Om dezelfde reden is blijven zitten er nauwelijksmeer bij en wordt een kind liever in een lager schooltype geplaatst. Hetperverse gevolg: onderwijs is geen voertuig van sociale stijging meer.

Veel te veel (allochtone) kinderen blijven hangen in de lage regionenvan het mbo. Je kunt er vakken mee vullen of billen afvegen. Geen wonderdat het aantal uitvallers in Nederland record na record breekt. Daarovernog een CBS-cijfer dat vorige week nauwelijks het nieuws haalde: 40 procentvan de jongeren onder de 25 die ophouden met leren, doet dat zonder diplomaop minimaal mbo-niveau. Tweemaal zoveel als het officiële cijfer van hetministerie. Vorig jaar liepen meer dan een kwart miljoen jongeren rondzonder afgemaakte opleiding, door allochtonenwerker Jan Beerenhout wel eensals 'sociale bommen' omschreven.

Heeft u nog vragen over de vergelijking tussen de Franse banlieues ende situatie in Nederland?

Ik even niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden