ONDER MANNEN

IK HEB ze onder mijn beste vrienden. En zij zeggen dat ik er ook een ben. De toon waarop ze dat doen is triomfantelijk....

Dat mijn vrienden onder mijn beschaafde geëmancipeerde verschijning machismo vermoeden is dan ook geen aantijging, maar een oproep de hypocrisie te laten varen. Geef het maar toe: jij wilt ook het hoogste woord voeren. Jij wilt je ook laten gelden. Jij wilt ook net iets meer dan de rest. Het leven is een strijd. Lig je boven of lig je onder, dat is de kwestie.

De strijd is inmiddels wel eindeloos subtieler geworden. Het gaat niet meer om wie het meeste drinkt, het verste pist of de grofste grappen maakt. Het gaat evenmin om het meeste geld, de grootste auto of de mooiste vrouw. Uiteindelijk gaat het om zoiets ouderwets als erkenning. Maar in dit strijdperspectief is dat alleen te krijgen door het af te dwingen. En mijn slimme machovrienden weten dat uiterlijk vertoon je dan niet erg ver brengt. Dus worden psychologische middelen ingezet. Mensen luisteren namelijk het beste als je iets over hen zegt dat ze zelf nog niet wisten. Als ze observaties horen die niet passen in het zelfbeeld. Meestal is het evenwicht snel hervonden, maar wat blijft is de wetenschap dat iemand daartoe in staat is. In de logica van de macho is dit besef van kwetsbaarheid het begin van de erkenning waar het hem om te doen is. Blijkbaar doet hij er toe.

Dit subtiele machismo vergt een grote oplettendheid. Het eigen gedrag en dat van anderen moet consequent worden geanalyseerd. Op zijn best is het als flirten. Het haalt het beste in jezelf naar boven. Het brengt je in een hoger bewustzijn. Je ziet en ervaart letterlijk meer doordat alles een tweede of derde betekenis krijgt. Onschuldige grappen bestaan niet langer. Terloopse opmerkingen openbaren verholen jaloezie. Het spel heeft een verslavend effect.

Daar staat tegenover dat het uitermate vermoeiend kan zijn, zoals elke verslaving. Het is een ware uitputtingsslag. Er mag namelijk wel worden gevochten, maar niemand mag winnen. Met iemand de strijd aangaan is in de ogen van de macho een compliment. De ander is letterlijk de moeite waard. Als een speler altijd boven ligt hapert het spel. Voor een macho is bewondering namelijk het begin van de verveling en dus van het verlies van interesse. Alleen de erkenning tussen gelijken telt. Maar dat kan alleen doordat soms de een, soms de ander bovenligt. En dat kan als er wel pauzes zijn, maar geen eindsignalen.

Deze subtiele macho's zijn niet per se seksistisch. Vrouwen mogen meedoen. Ze kunnen zelfs bewondering oogsten voor het vernuft waarmee zij een gooi doen naar dominantie. Van seksegelijkheid is echter geen sprake. De wereld houdt namelijk meer van vrouwelijke, psychologiserende mannen dan van mannelijke vrouwen. Bovendien dwingt het spel der macho's vrouwen om zich te conformeren aan de regels van het spel. Er is namelijk maar een doodzonde in de macho-arena en dat is niet willen vechten.

Toch is dat precies wat ik doe als ik teveel wordt omringd door macho's. Ik weiger om in de aanval te gaan om erkenning af te dwingen. Zij vinden dat dit getuigt van een gebrek aan lef of van misplaatste arrogantie. Alsof mijn status vanzelf spreekt. Als ik weiger terug te slaan als ik word aangevallen is dat een uiting van een verderfelijk Messias-complex. Het is de meest subtiele gooi naar de macht. Het is machtsaanspraak van de masochist, die net zo lang klappen incasseert tot de ander zich beroerd voelt. Tegenover bruut geweld stelt hij morele superioriteit.

Als ik weiger om de wereld te reduceren tot een strijdperk is dat of een pijnlijk geval van vals bewustzijn of een subtiele manier om hen mijn wereldbeeld op te dringen. Niet omdat dat beter is, maar omdat dat beter in mijn straatje past. Als ik zeg dat je flink verknipt en paranoïde moet zijn om alleen in hierarchieën te kunnen denken, zien zij daarin het bewijs dat ik wel degelijk van vechten hou. Het is het ultieme bewijs dat ik wel degelijk een macho ben.

De logica van de arena is een gesloten wereldbeeld. Het slokt alles op. Alles dat er tegen in wordt gebracht, wordt onmiddellijk vertaald als een gooi naar de macht. Net als de psychoanalyse of de eerste de beste horoscoop kan het zowel verklaren waarom iemand in de rivier springt om een ander te redden als verklaren waarom hij dat juist niet doet. Wie vecht is een macho, wie niet vecht ook. Wat kan ik hier nog tegenin brengen? Alleen dat het me een te schraal wereldbeeld is. Ik ben ervan overtuigd dat er iets vooraf gaat aan het plagen, imponeren en uitdagen. Er is een soort ontroering die veel verder gaat dan erkenning van de ander. Maar wat moet je met zulke sentimentele noties in het strijdperk?

Ik geef eerlijk toe dat ik me graag laat gelden en het hoogste woord wil voeren. Als dat mij een macho maakt, het zij zo. Maar ik weiger de logica van de arena te omarmen. Ik weiger te geloven dat het op of onder is. Ik weiger te geloven dat wat de een krijgt ten koste gaat van de ander en dat alles een strijd is om de macht. Wat dat me maakt is wel duidelijk. Ik ben een gemankeerde macho met een zwak voor echte kerels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden