'Onder Kok is de PvdA flets geworden'

Bijna een jaar geleden werd hij na een heftige interne strijd voorzitter van de PvdA. Ruud Koole, de Leidse wetenschapper....

Allerminst een opsteker voor de voorzitter aan de vooravond van zijn eerste congres. Maar Koole houdt zich in. Hij wil alleen kwijt dat de partij is geschaad, dat fractieleider Ad Melkert is geschaad. Dat zij er niet in slaagden door de beeldvorming heen te breken van een blinde en dove partij. 'Dat moeten we ons aantrekken.'

'Het is niet mijn stijl om iemand keihard aan te vallen', zegt hij, staat op en komt even later terug met het boek The decent society van de Israëlische filosoof Avishai Margalit. Volgens Margalit is veel kwaad te verijdelen door te voorkomen dat mensen worden vernederd. Het is voor Koole een leidraad en inspiratiebron. 'Een mooie opdracht, de moeite van het proberen waard. Iedereen moet met rechte rug door het leven kunnen.'

- Doen politieke partijen er nog toe?

'De massapartij bestaat niet meer, maar politieke partijen zullen nooit verdwijnen zolang er verkiezingen zijn. Een democratie zonder partijen? Ik zie het niet. De partijen halen hun legitimiteit uit de verkiezingen. Landelijk rekenen we op een opkomst van 70 procent en dat is eigenlijk verrassend veel. De leider van de machtigste democratie van de wereld wordt gekozen door 25 procent van de bevolking. De essentie van de democratie is dat er iets te kiezen valt. De contrasten moeten groter. De kiezers moeten het gevoel krijgen dat het uitmaakt op wie ze stemmen. En geloof me: het maakt uit. De PvdA komt op voor mensen met een minder dikke portemonnee en minder hoge opleiding.'

- Misschien is het gezonder voor de democratie als PvdA en VVD niet meer samen een regering vormen?

'Paars is niet langer inzet van de verkiezingen. Pas na de verkiezingen kijk je met wie je het best een coalitie kunt verwezenlijken. De kiezers krijgen niet de vraag voorgelegd welke coalitie hun voorkeur heeft. Eigenlijk, vind ik, zouden de kiezers daar wel iets over te zeggen moeten hebben. En niet alleen om die reden zouden we het kiesstelsel moeten aanpassen, maar ook om de band tussen gekozenen en kiezers steviger te maken. Het Duitse kiesstelsel biedt daarvoor meer mogelijkheden. Het betekent dat je niet alleen iemand van de landelijke lijst kiest, maar ook een regionale kandidaat. Een voordeel is dat Kamerleden zich meer in de eigen regio moeten laten zien, dat ze de boer op moeten om de eigen zetel te verdienen. Nu wordt de politiek te veel gezien als een bestuurlijke manier van leidinggeven.

'De Haagse politici zien de wereld wel, maar de geluiden dringen minder tot de kaasstolp door. De fracties, alle fracties zijn veel te braaf.

'Het is niet zo dat ze hun best niet doen, maar een ander stelsel kan ze dwingen de Haagse agenda wat vaker los te laten en verantwoordelijkheid af te leggen aan de samenleving. Natuurlijk wordt de centrale sturing moeilijker. Kamerleden zullen in de partij een eigen geluid laten horen, maar als we niks doen zitten we dadelijk met een politieke klasse die geïsoleerd is geraakt van de samenleving.'

- De politiek zelf voedde dus de desinteresse bij burgers?

'De afgelopen tien tot vijftien jaar is de politiek weggeredeneerd. Politiek werd gedefinieerd als beleid. Een typisch Nederlandse term, verhullend en technocratisch. Als je zegt dat er een politiek besluit is gevallen, weet je dat er ook een ander besluit genomen had kunnen worden. Spreek je over beleid, dan is de politieke afweging onzichtbaar. Politieke strijd gaat om belangen, om macht. Als je net doet of die er niet is, ben je alleen maar bezig met technische afwegingen.

'Misschien had Wim Kok meer politieke uitgangspunten voor het voetlicht moeten brengen. Hij is een overtuigde sociaal-democraat. Toen hij zei dat hij de ideologische veren afschudde, is dat verkeerd verstaan. In feite sprak hij over een nieuw verenpakket, minder gesloten maar met nieuwe idealen.

'Wat ik hem verwijt is dat hij dat misverstand niet heeft weggenomen. Hij had moeten roepen: het is verkeerd uitgelegd! Je moet je laten zien. Ik heb al eerder gezegd dat de PvdA onder zijn leiding te flets was, dat dat correspondeerde met de tijdgeest om de politiek weg te redeneren. We moeten de contrasten laten zien, dat is goed voor de democratie en goed voor de partij.'

- In dat opzicht is de komst van Leefbaar Nederland dus een zegen?

'Nou, zo ver wil ik ook niet gaan. De media vinden het leuk, een deel van de kiezers ook. Ik ben er niet zo angstig voor. Kom maar op, het zal ons uitdagen met nog meer verve ons verhaal te doen.

'Het is minder leuk dat Leefbaar Nederland de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen aanwakkert. Onverantwoord, omdat het tot haatgevoelens leidt. Het is een verkeerd soort populisme. Je moet de geschillen zien te overbruggen. We hebben een multiculturele samenleving, veel Nederlanders ook hangen de islam aan.

'Ik ben geen cultuurrelativist, ik denk niet dat het vanzelf goed komt. Je moet het onderhouden en tegelijkertijd onze basiswaarden verdedigen. Het non-discriminatiebeginsel, scheiding van kerk en staat en gelijkheid van man en vrouw. Al het andere kan een verrijking zijn. Maar niet vanzelf. VVD-leider Dijkstal zegt dat we eerst maar eens een paar generaties verder moeten zijn. Ik weet het niet. Maar zelfs als het waar is: deze generatie heeft nu al recht op een fatsoenlijk leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden