Onder de M van Ma of de B van Barenboim?

Een 'drama': het opbergen en ordenen van vele honderden cd's. Een luxeprobleem ongetwijfeld, maar de verzamelaar zit er mooi mee: hoe deel je de collectie in, zodanig dat je een bepaalde cd ook weer terug kunt vinden?...

'EN DIT is dus een groot probleem', zegt de verzamelaar. Uit zijn kast pakt hij een cd die daar los op een van de planken ligt en waaraan zo te zien niets mankeert. Een prachtige cd zelfs, met historische opnamen van werken van Beethoven, Mozart, Stravinsky, Ravel en De Falla, uitgevoerd door dirigenten als Rafael Kubelik, Otto Klemperer en Stravinsky zelf. Alleen, waar zet je 'm neer?

Nog zo'n hersenbreker: een Teldec-cd uit 1997 met het Dubbelconcert van Brahms en het vioolconcert van Mendelssohn, uitgevoerd door violist Itzhak Perlman, cellist Yo-Yo Ma en het Chigago Symphony Orchestra onder leiding van Daniel Barenboim. Vooral de uitvoering van het Dubbelconcert mag er wezen, en die steekt de legendarische opname met - waar staat-ie ook alweer? - Leonard Rose en Isaac Stern naar de kroon. Maar moet deze cd nu bij de B van Brahms of Barenboim, de M van Mendelssohn of Ma, of toch maar bij de P van Perlman?

Je zou het een luxeprobleem van de rijke cd-verzamelaar kunnen noemen, of een beroepsdeformatie van de bibliothecaris, maar de ordening van de cd-collectie (beter: de collectie geluidsdragers inclusief lp's, cassettes, DAT's en minidiscs) is een kwestie waar iedere muziekliefhebber vroeger of later tegenaan loopt.

Collecties hebben de neiging te groeien. Deels doordat bezit nou eenmaal begeerlijk is, maar ook doordat het ene ding haast als vanzelf het andere aantrekt. Anders dan bij professionele bibliotheken, waar een weloverwogen aanschafbeleid en beheer wordt gevoerd, of bij een doorgewinterde collectioneur die doelgericht te werk gaat, ontstaan de meeste privéverzamelingen door een mengeling van toeval en irrationele voorkeuren.

Zeker wanneer het gaat om mensen die beroepsmatig met muziek bezig zijn (maar niet noodzakelijkerwijs zijn geschoold in ordeningssystemen), willen collecties wel eens de vorm aannemen van een plaatselijk 'drama', zoals een verzamelaar van jazz-cd's zijn collectie noemt. Bij de letter H gestrand met een ordnersysteem voor zijn ongeveer 1500 lp's, werd hij ingehaald door het cd-tijdperk. Hij dacht: 'Laat ik vooruit denken, laat ik een kast bouwen waar ik nog járen mee vooruit kan.'

De jazzman opent de deur en wijst naar de bewuste kast, linksachter in de hoek. De kast zelf is keurig op orde. Maar meer dan circa een kwart van het totaal kan er niet in, en die jewelboxes zijn genadeloos. Ze zijn 1 centimeter dik, en dat blijven ze. Een beetje proppen en inschikken zit er niet in. Voor de kast, op de grond en op het bureau tekent zich een stadsgezicht af dat zijn levensgezellin omschrijft als 'Manhattan': vijftien torens van zo'n dertig tot vijftig gestapelde cd's staan er systeemloos te wachten op betere tijden. 'Het is een chaos, maar als ik écht iets moet vinden, kost me dat meestal minder dan tien minuten.'

De verzamelaar klassiek is daarentegen 'als een kind zo blij'. Een recente verhuizing (dágen inpakken en uitpakken, ondersteund door belangeloze hulptroepen) bracht ordening in de cd's die zich ook bij hem in dozen en los op de grond ongebreideld hadden vermenigvuldigd. Lang heeft hij getwijfeld over het systeem met de slappe hoesjes dat bij sommige andere verzamelaars in gebruik is: boekje, bodemkaart en cd worden uit de jewelbox gehaald en in een dun hoesje van soepel plastic gedaan, hierdoor kunnen er ongeveer tachtig cd's in een schoenendoos. Hij besloot echter de gok te wagen en de kast in de tien meter lange gang geheel voor z'n cd's in de oorspronkelijke doosjes te bestemmen. Het bleek te passen.

In zeven schappen van elk twaalf planken van ruim een meter lengte staan nu de cd's gerangschikt volgens een systeem dat in rudimentaire vorm en grote lijnen ook bij de jazzverzamelaar herkenbaar is. Alleen bij jazz is de scheiding tussen componist en uitvoerend musicus niet zo stringent. De lp's en cd's staan gewoon op naam van de leider van de band, en dat levert slechts problemen op bij bands die geen echte leider hebben, zoals het Modern Jazz Quartet. Dan is de vraag: hoort de plaat bij de M van Modern, of bij de L van John Lewis?

Beiden hebben een scheiding gemaakt tussen instrumentale en vocale opnamen. Eerst alle instrumentale cd's met één componist op alfabet van Adams tot en met Zorn; dan volgen twee schappen met cd's met meer dan één componist alfabetisch geordend naar de belangrijkste uitvoerende (de Krebbers-box bij de K, die Wiener Philharmoniker bij de W).

Daarna is hetzelfde principe gehanteerd bij de vocale cd's, zonder onderscheid in genres als cantate, oratorium en opera. De laatste schappen zijn gevuld met enkele thematische categorieën, zoals 'Muziek uit Theresienstadt', 'Nederlands' en 'Spaans'. En dan zijn er toch ook weer enkele onbestemde exemplaren die zich niet laten indelen: Operafeest van de Cliniclowns, 'Screaming Queens', een verzamel-cd van het festival Oude Muziek. 'Ik heb nu steeds meer de neiging om die dingen waarvan ik niet weet waar ik ze op moet bergen, eruit te mieteren. Maar ja, er staat toch interessante muziek op.'

De radioprogrammamaker heeft zo zijn eigen problemen. Hij heeft de illusie opgegeven dat hij ooit nog iets goed kan opbergen. In zijn werkkamer is het aantal cd's - vergeleken met de eerder genoemde collecties - bijna verwaarloosbaar. Op tafel staat een wankel cd-rekje en er liggen wat kleine stapeltjes. Aan de muur hangt een lp-rek van ongeveer twee meter breed, waarin ooit een poging is gedaan tot rubricering door middel van uitstekende, handgeschreven kartonnetjes: comedy, gesproken woord, soundeffects etc., soundtracks film/tv, jazz, country and western, Julie London. 'Dat heeft nooit echt gewerkt', constateert hij droog.

'Als je een kastruimte X hebt, wordt de hoeveelheid die je daarin op wilt bergen altijd meer dan X', is zijn ervaring. Het operationele terrein van deze 'lichte-muziekspecialist' kenmerkt zich door een postmoderne pluriformiteit. De beste liedjes uit vijftien jaar Sesamstraat (Pluizig en blauw) staan er bij The best of Pioneers of Japanese Pop, muziek voor het archaïsche elektronische apparaat Theremin, de Hannah-Barbara Classics en filmmuziek uit 1928.

Behalve cd's en lp's heeft de programmamaker ook nog een kastje met zo'n 130 cassettes, dat niet meer open kan omdat het kopieerapparaat ervoor staat. Ontsluiting geschiedt via een mapje met handgeschreven velletjes waarop de inhoud van de cassettes is weergegeven. 'Niet waterdicht', maar zonder die sheets werkt het helemaal niet. 'Er is maar één oplossing, namelijk álles in de computer zetten, maar daar begin ik niet aan.'

Programmamakers zijn echter verplicht nauwkeurig ingevulde lijsten bij te houden van de muziek die ze draaien, ten behoeve van de auteursrechtenorganisatie Buma. Omdat hij toch die lijsten moest typen, heeft hij wel een computerbestand opgebouwd van 2137 liedjes die hij sinds 1992 heeft gedraaid, of van plan is te draaien. Titel, componist, uitvoerenden, cd-label en nummer, cd-track, vindplaats, uitzending waarin het liedje is gebruikt, en zelfs een rubriek 'vage associaties' zijn in de database opgenomen. Hier is (in elk geval tot 31 december 1999, 23 uur 59 en 59 seconden) alles vindbaar.

RAKEN STEEDS meer mensen in de fysieke werkelijkheid verloren tussen hun geheugen en hun dingen, in de virtuele realiteit van het computerbestand heerst orde. Het computerbrein is dan ook gemodelleerd naar pure ratio. Puncteel, feitelijk en volgens een heldere logica. Maar het menselijk geheugen werkt nou eenmaal niet volgens dit rechtlijnig ideaal. Via 'vage associaties' - 'vage ideeën wáár in de stapel een bepaalde cd te vinden zou kunnen zijn' (de jazzman) - en de herinneringen die zich aan het materiële hechten, vindt de mens de weg terug in de spullen die hij heeft verzameld.

Niet bekend

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden