Analyse Canadese verkiezingen

Ondanks verlies voor links wordt nieuwe Canadese regering waarschijnlijk naar links getrokken

Justin Trudeau mag gaan proberen een nieuwe regering te vormen in Canada. Zijn Liberale Partij verloor bij de verkiezingen maandag de meerderheid in het Canadese parlement, maar blijft wel de grootste. Trudeau heeft nu de steun van de Nieuwe Democraten nodig, die, hoewel ze ook verloren, daarmee de regering naar links zullen trekken.

Trudeau kust zijn vrouw Sophie in Montreal. Beeld REUTERS

Daarmee overleefde de Canadese premier het electorale oordeel over schandalen en teleurstellingen die vooral de tweede helft van zijn regeerperiode hebben gekenmerkt. Trudeau maakte zich schuldig aan machtsmisbruik, bleek zijn gezicht regelmatig zwart te hebben geschminkt, zette ondanks zijn klimaatretoriek een oliepijplijn door, gaf niet de beloofde aandacht aan inheemse volkeren en brak een belofte het kiesstelsel te veranderen.

De Liberale Partij, van oudsher de grootste centrumlinkse partij van het land, haalde  155 zetels in het parlement, een verlies van 29 ten opzichte van vier jaar geleden. Voor een meerderheid heb je in Canada 170 zetels nodig.

Desalniettemin interpreteerde Trudeau de beperkte afstraffing opgelucht als een herbevestiging van zijn contract met de kiezers. ‘Jullie zetten de Liberale Partij weer aan het werk’, zei hij maandagavond. ‘Jullie sturen ons terug naar Ottawa met een duidelijk mandaat.’

Trudeau, die vier jaar geleden als verlosser werd binnengehaald, ontpopte zich daarna als een gewone politieke sterveling met zijn fouten en beperkingen – hij liep niet over water, maar haalde meermaals een nat pak. Tekenend was de manier waarop hij SNC-Lavalin, een bedrijf dat werd verdacht van omkoping, uit de wind probeerde te houden door een nieuwe wettelijke nooduitgang in te voeren en de minister van Justitie zwaar onder druk te zetten het bedrijf daarlangs te laten ontsnappen. Toen minister Jody Wilson-Raybould dat weigerde, zette hij haar uit haar functie. Uiteindelijk moest ze ontslag nemen en werd ze uit de partij gezet. Omdat zij lid was van een inheemse stam, werd de affaire symbolisch voor de manier waarop Trudeau gevestigde belangen liet prevaleren boven die van de historisch achtergestelden (Wilson-Raybould won maandag in Vancouver wel haar district als onafhankelijke kandidaat).  

Hij boekte als pragmatisch politicus wel degelijk successen. Hij voerde een koolstofheffing in, legaliseerde softdrugs en wist een nieuw handelsakkoord te sluiten met zijn wispelturige buurman Donald Trump en de Mexicaanse president Andrés Obrador. Canada genoot onder zijn bewind een gestage economische groei. Maar de glans was er duidelijk af: hij haalde een miljoen stemmen minder dan vier jaar geleden (5,9 miljoen tegen 6,9 miljoen).

Voor een deel zijn die weggelopen kiezers niet meer naar de stembus gegaan: de opkomst was lager dan vier jaar geleden, al was die met 66 procent nog steeds hoger dan in de twee decennia daarvoor.

Voor een deel liepen ze over naar de Groenen, die 6,5 procent van de stemmen kregen en van 1 naar 3 zetels gingen.

Justin Trudeau met zijn gezin in Montreal. Beeld AP

Voor een ander deel liepen kiezers over naar oppositieleider Andrew Scheer. Zijn Conservatieve Partij kreeg in absolute aantallen de meeste stemmen en won dus de ‘popular vote’. Door het districtenstelsel, waarin de stemmen van de verliezers in elk district worden genegeerd, blijven de Conservatieven, die van 99 naar 121 zetels gingen, in het parlement echter ver achter bij de Liberalen.

Vier jaar geleden had Trudeau beloofd het systeem te veranderen en een meer representatief stelsel in te voeren, maar van dat idee kwam hij terug toen hij eenmaal aan de macht was. De verkiezingsuitslag bevestigt nu waarom: Trudeaus partij kreeg maandag 33 procent van de stemmen, maar zo’n 46 procent van de zetels. 

Het ‘the winner takes all’-principe van het districtenstelsel is ook in het nadeel van kleinere partijen. De Nieuwe Democratische Partij (NDP) van Jagmeet Singh, het belangrijkste linkse alternatief, kreeg 16 procent van de stemmen, maar slechts 7 procent van de zetels.

Om aan een meerderheid te komen heeft Trudeau wel de steun nodig van Singh, een zoon van Indiase immigranten. In de laatste weken voor de verkiezingen leek de ster van deze Sikh met tulband rijzende, maar hij is uiteindelijk blijven steken op 25 zetels – een verlies van 14. De laatste dagen voor de verkiezingen lijken veel kiezers toch eieren voor hun geld te hebben gekozen en strategisch (op de Liberalen) te hebben gestemd om te voorkomen dat de Conservatieven de grootste zouden worden. Ook een steunbetuiging van Barack Obama aan Trudeau zal hebben geholpen.

Een andere verliezer is de Canadese Volkspartij van Maxime Bernier, die vorig jaar uit de Conservatieven stapte. Hij hoopte mee te surfen op de populistische golf die in de meeste andere westerse landen traditionele partijen heeft doen afkalven. Maar de partij won nul zetels. Bernier won zelfs niet in zijn eigen district in Quebec, dat hij al sinds 2006 vertegenwoordigde.)

Concessies

Trudeau zal nu waarschijnlijk een minderheidsregering gaan vormen en geen formele coalitie, zoals in Nederland, waarbij elke partij kabinetsleden mag leveren. Dat is in Canada niet gebruikelijk, en alleen in 1864 gebeurd. Trudeau zal wel concessies moeten doen aan de partij die hem gedoogsteun geeft. Grote vraag is of de oliepijplijn ter discussie komt te staan, een belangrijke verkiezingsbelofte van de NDP. 

‘Ik heb met meneer Trudeau gesproken en hem laten weten dat we hard zullen werken om aan de prioriteiten van alle Canadezen te voldoen', zei Singh maandagavond in zijn speech.

Ook al hebben dus beide linkse partijen verloren, het lijkt erop dat het beleid van een tweede regering-Trudeau linkser wordt dan dat van de eerste regering-Trudeau.

Waarom Justin Trudeau zo teleurstelt

Met Justin Trudeau als premier zou alles anders worden in Canada. Vier jaar na zijn aantreden overheerst bij veel kiezers de deceptie. Wat is er geworden van zijn progressieve vergezichten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden