Ondanks protesten Erdogan krijgen Koerden hun wapens

De wedloop om terrein van het ontbindende IS-kalifaat barst los

De VS gaan wapens leveren aan Koerdische strijders die Raqqa aanvallen. Turkije protesteert tevergeefs. Vernietiging van IS heeft prioriteit.

Een geïmproviseerde tank. Beeld reuters

Twee berichten dinsdag uit oorlogstheater Syrië die meer met elkaar te maken hebben dan zo op het oog lijkt. Het Syrische leger opent een offensief tegen door het Westen gesteunde rebellen in de woestijn langs de Syrisch-Iraakse grens. En de Verenigde Staten gaan zware wapens leveren aan de Koerdische strijders die klaar staan om Raqqa aan te vallen, bolwerk van Islamitische Staat. Wat de twee feiten verbindt: de wedloop om Oost-Syrië.

Amerikaans beleid

De Turken beschouwen de Syrisch-Koerdische militie YPG als een tak van hun aartsvijand, de Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Terroristen, dus. President Recep Tayyip Erdogan zei woensdagmiddag op een persconferentie daarom te hopen dat de Amerikanen hun besluit 'zonder uitstel' zullen terugdraaien, in ieder geval vóór hij volgende week zijn ambtgenoot Donald Trump ontmoet in het Witte Huis.

Nu kan Erdogan hoog en laag springen, maar dat gaat niet gebeuren. Het leveren van mortieren, machinegeweren, munitie en pantservoertuigen zal volgens kolonel John Dorrian, woordvoerder van de door de VS geleide anti-IS-coalitie, zelfs al 'zeer snel' beginnen.

Het besluit is een logisch uitvloeisel van een beleidslijn die lang geleden is ingezet. De Amerikanen willen IS verdrijven uit de hoofdstad van hun kalifaat en daarvoor hebben ze de effectieve gevechtskracht nodig van de Syrian Democratic Forces (SDF), die wordt gedomineerd door de YPG. De SDF heeft Raqqa van drie kanten omsingeld en is de stad tot op 10 kilometer genaderd. Gisteravond kwam het nieuws dat de strategische Tabqa-dam, ten westen van Raqqa, op IS is veroverd.

De belegering van Raqqa zet ook de Syrische president Bashar al-Assad onder druk. Niet omdat zijn leger de ambitie heeft op korte termijn zelf het IS-bolwerk aan te vallen - een poging daartoe liep in juni vorig jaar uit op een jammerlijke mislukking. Waar het om gaat is wat daarna komt.

President Trump heeft aangekondigd niet te willen stoppen bij Raqqa en IS te willen verjagen uit heel Syrië, ook uit de Eufraat-vallei, tot aan de Iraakse grens. Maar op dit stuk woestijn, rond Deir al-Zour, heeft ook het regime zijn oog laten vallen. De stad vormt het hart van de - inmiddels zwaar gehavende - Syrische olie-industrie. De meeste oliebronnen van het land liggen in de gelijknamige provincie.

Assad wil niet alleen de internationale gemeenschap bewijzen dat hij tegen IS vecht, hij wil ook laten zien dat hij vastbesloten is het hele land weer in handen te krijgen, niet alleen de westelijke kuststrook. Dat bewijs moet hier worden geleverd, in het oosten van Syrië. Voorkomen moet worden dat anderen - door de VS gesteunde rebellen - het gebied op IS veroveren.

Wedloop

'Wie het eerst komt, het eerst maalt', zegt Joshua Landis van de Universiteit van Oklahoma, auteur van website Syria Comment. Volgens hem leidt de aanstaande ineenstorting van het kalifaat tot een wedloop om het woestijnachtige oosten van Syrië.

Het Syrische leger trekt geleidelijk op, vanuit Homs, via Palmyra en dan verder naar Deir al-Zour, dat overigens altijd voor een deel in handen is gebleven van het regime. Dinsdag werd de aanval geopend op door het westen gesteunde rebellen die tussen IS en het leger in staan.

Wat Deir al-Zour extra interessant maakt, is dat het zich begint te ontwikkelen tot de nieuwe hoofdstad van het kalifaat. Veel IS-commandanten uit Raqqa hebben het de afgelopen maanden wijzer geacht te verhuizen - met medeneming van kasreserves - naar Deir al-Zour en het 45 kilometer zuidoostelijk gelegen Mayadin.

Lokkertje voor Moskou, indien bondgenoot Assad de race wint: het herstel door Russische bedrijven van de olie-installaties. En de Amerikanen? Volgens Landis willen zij straks lokale raden de macht geven in steden in de Eufraat-vallei die in handen vallen van door hen gesteunde rebellen. Een 'derde regering' (naast Assad en de Koerden) onder Amerikaanse voogdij. 'Die dan zal worden aangevallen door het regime. Dat wordt de volgende slag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.