bellen metonze correspondent

Ondanks ongekende politiemacht toch demonstraties in Moskou: ‘Dit is precies wat Poetin niet wilde’

Nadat de Russische oppositieleider Aleksej Navalny tot 3,5 jaar celstraf werd veroordeeld, gingen inwoners van Moskou dinsdagavond massaal de straat op om te protesteren. Op de staatstelevisie is de karaktermoord op Navalny ondertussen in volle gang. Rusland-correspondent Tom Vennink heeft nog nooit zoveel politie op straat gezien, zegt hij.

‘Zo’n wilde demonstratie tegenhouden is lastig, en in eerste instantie hield de politie die groep rondrennende demonstraten niet bij.’ Beeld AP
‘Zo’n wilde demonstratie tegenhouden is lastig, en in eerste instantie hield de politie die groep rondrennende demonstraten niet bij.’Beeld AP

Tom, zo te horen sta je in de buurt van een groep leuzen schreeuwende mensen. Wat gebeurt er?

‘Honderden, misschien een kleine duizend mensen rennen kriskras door het centrum. Ze zijn op de vlucht voor een overmacht aan politie, die stond opgesteld bij het Kremlin en het Rode Plein. Die twee locaties waren al voor de uitspraak van de rechter vanmiddag helemaal afgezet. Poetin hield duidelijk rekening met protesten. Ik heb nog nooit zoveel politie bij elkaar gezien als bij het Kremlin vandaag. Dat legertje politie heeft zwarte integraalhelmen op, zodat hun gezichten onherkenbaar zijn. Iedereen die zich bij het Kremlin vertoonde werd direct opgepakt, maar via berichtenapp Telegram heeft een groep mensen afgesproken zich op een andere locatie te verzamelen, om uit handen van de politie te blijven. Die geïmproviseerde demonstratie gaat nu alle kanten op. Dit is precies wat Poetin niet wilde: een ongecontroleerde demonstratie, terwijl hij erop rekende dat iedereen die durfde te protesteren onmiddellijk zou worden opgepakt.’

Bij de rechtbank en op straat zijn volgens mensenrechtenorganisaties al meer dan 1.000 mensen aangehouden. Wat staat de demonstranten die nu nog rondlopen te wachten?

‘Nu loopt de groep demonstranten langs het gebouw van het Openbaar Ministerie, daar maken ze even een selfie. Automobilisten toeteren bij wijze van steunbetuiging, net als tijdens de protesten in Belarus.

‘Het internet platleggen, zoals gebruikelijk bij betogingen, wordt moeilijk omdat de protesten zijn uitgewaaierd. Dan zouden de autoriteiten het hele centrum van Moskou offline moeten gooien. Ik denk niet dat ze dat gaan doen.

‘Zo’n wilde demonstratie tegenhouden is lastig, en in eerste instantie hield de politie die groep rondrennende demonstranten niet bij. Nu komt een grote groep mensen mijn richting op, met de politie in hun kielzog. De agenten komen van twee kanten, de demonstranten zitten als ratten in de val en om me heen worden mensen flink hard geslagen. Ondanks hun pershesjes worden ook journalisten tegen de grond geslagen.’

Aleksej Navalny in de rechtszaal vlak voor zijn veroordeling.  Beeld AP
Aleksej Navalny in de rechtszaal vlak voor zijn veroordeling.Beeld AP

Hoe gaat de oppositie verder met hun voorman Navalny in de gevangenis?

‘De komende dagen en zeker in het weekeinde verwacht ik opnieuw demonstraties. Omdat mensen lukraak worden opgepakt als ze zich in de buurt van een aangekondigd protest bevinden, zoeken ze naar nieuwe methodes, zoals ‘wandelen’. Dat is nieuw voor Rusland. Het klinkt gek, maar Navalny is op dit moment machtiger dan ooit. Honderdduizenden mensen in het hele land zijn de afgelopen weken, ondanks zware repressie, de straat opgegaan. Navalny heeft de Russen wakker geschud, ze zijn bewust bezig met politiek. De mensen rond Navalny zijn al even onbevreesd als hij, en ze zullen de politieke relevantie van hun verzet zo lang mogelijk vast proberen te houden.’

Hoe berichten de Russische media over de rechtszaak?

‘Op de staatstelevisie werd alleen de uitspraak gemeld. Russia Today, de op het buitenland gerichte propagandazender, berichtte al dat hij tot 3,5 jaar cel werd veroordeeld voordat de rechter zijn uitspraak had gedaan. Poetin noemde Navalny altijd ‘dat bloggertje’, maar nu is hij door de staatsmedia ineens tot de grote landverrader uitgeroepen. Op de staatstelevisie hadden ze het zelfs over ‘de politieke pedofiel Navalny’, omdat hij minderjarigen zou aanzetten tot protesten. Er zijn wel veel jongeren onder de demonstranten, maar het zijn beslist geen kinderen.’

null Beeld EPA
Beeld EPA

Die karaktermoord volgt op een absurde rechtszitting, waarbij een tiental buitenlandse diplomaten in de rechtszaal zat. Waarom staat Rusland hun aanwezigheid daar toe?

‘Dat weet ik niet. Misschien steekt Poetin zo een middelvinger op tegen de rest van de wereld. De Russische regering laat zien dat ze zich niets aantrekken van internationale kritiek: zó gaat rechtspraak in Rusland en dat mag iedereen blijkbaar zien.’

Deze week zou de EU-buitenlandchef Josep Borell naar Moskou gaan om de Brusselse verontwaardiging over Navalny met Poetin te bespreken. Maakt dat indruk?

‘Zonder sancties niet. Zo is Navalny heel verbaasd dat Russische oligarchen nog steeds naar de EU kunnen reizen en daar doodleuk vastgoed kunnen kopen. Want juist die steenrijke oligarchen staan aan de basis van Poetins regime. Daar is zijn macht op gebouwd. Dit is het moment voor de EU om duidelijk te maken wat ze eigenlijk van de repressie in Rusland vinden. En als ze niets doen, dan vat de Russische regering dat op als een vrijbrief om te doen wat ze willen. Als Borell zonder harde maatregelen naar Moskou komt, wordt hij daar lachend ontvangen.’

Het Russische Spoetnik-vaccin blijkt met 91,6 procent bescherming veel effectiever dan de westerse vaccins tegen COVID-19. Uitgerekend nu de EU staat te springen om vaccins, heeft Poetin die troef in handen. Hoe gaat hij die uitspelen?

‘Daar zal Poetin wel heel blij mee zijn. Na een onhandige start en allerlei bezwaren over openheid tijdens de testfase, lijkt de Russische vaccinpolitiek toch heel goed uit te vallen. En dat is voor hem weer een mooie gelegenheid om nog een extra middelvinger naar het westen op te steken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden