Analyse Nederlandse pensioenstelsel

Ondanks dreigende kortingen blijft Nederland wereldkampioen pensioen

Actievoerders in Ahoy tijdens de landelijke actiedag voor een goed pensioen in maart 2019. Beeld ANP

Het Nederlandse pensioenstelsel ligt onder vuur, maar is toch weer uitgeroepen tot beste ter wereld. Zijn wij nou zo goed, of is de rest zo slecht?

Dreigende pensioenkortingen? Massale onvrede? In mondiaal opzicht staat het Nederlandse pensioenstelsel nog altijd op nummer één. Maandag publiceerde internationaal consultant Mercer de jaarlijkse ranglijst waarmee Nederlandse pensioenbestuurders en politici zich in het verleden vaak op de borst hebben geklopt. In totaal hield het adviesbureau 37 landen tegen het licht, samen goed voor bijna tweederde van de wereldbevolking. De Denen – die twee jaar geleden Nederland kortstondig van de troon stootten – hebben opnieuw het nakijken. Australië staat op drie.

Dreigende pensioenverlaging

De gouden medaille is opmerkelijk gezien de huidige pensioenpijn. Eerst moest er een nieuw stelsel komen omdat het oude niet langer voldeed. Sinds het pensioenakkoord van afgelopen zomer is de onrust alleen maar toegenomen. Vanaf volgend jaar dreigt het aanvullende pensioen van miljoenen Nederlanders verlaagd te worden. In een open brief drongen vorig weekeinde zestig wetenschappers en andere pensioenprominenten aan op soepeler regels om dat te voorkomen. De grote pensioenfondsen werken al aan een voorstel. Om de cruciale dekkingsgraden te berekenen zouden behalve de huidige, strenge en dus zeer lage, rekenrente ook de werkelijk behaalde rendementen moeten meetellen.

‘We zijn allemaal in paniek, maar dat is vooral gebaseerd op gevoel’, reageert Marc Heemskerk van Mercer Nederland. ‘Soms is het goed om door dit soort onderzoeken je zegeningen te koesteren en te beseffen dat we het wereldwijd gezien erg goed voor elkaar hebben.’ Hij wijst erop dat Jan Modaal na zijn pensioen netto nog altijd meer dan 70 procent van zijn voorgaande inkomen ontvangt. Bovendien is de armoede onder ouderen in Nederland – minder dan 1 procent – nergens ter wereld zo laag. Kom daar maar eens om in een land als Duitsland, waar honderdduizenden gepensioneerden hun uitkering moeten aanvullen met een baantje in de supermarkt of als postbezorger.

‘Helft Nederlanders maakt zich zorgen’

Op het door Nederland aangevoerde pensioenklassement valt wel wat aan te merken. ‘Mercer gebruikt cijfers van de Oeso’, zegt pensioenexpert Marike Knoef, hoogleraar aan de Universiteit Leiden. ‘Die gaan uit van een fictieve standaardpersoon die zijn hele leven hetzelfde inkomen ontvangt. Dan bouw je in Nederland inderdaad veel pensioen op. Maar veel mensen zijn een tijdlang werkloos. Ze kunnen arbeidsongeschikt raken, of het zijn zzp’ers. We weten uit onderzoek dat het werkelijke pensioen daardoor lager ligt.’

Dat verandert volgens haar weinig aan de nummer één positie van Nederland. ‘Op dit moment zorgt de lage rente voor problemen, maar internationaal gezien hebben we gewoon nog altijd een heel goed pensioenstelsel.’ Knoef wijt het aan de verwachtingen. ‘Die waren in het verleden erg hoog. Dat zorgt nu voor onzekerheid. De helft van de Nederlanders zegt zich inmiddels zorgen te maken over hun pensioen.’

Die zorgen leiden er momenteel zelfs toe dat over de kern van het pensioenstelsel wordt getwist: is het in tijden van negatieve rentes wel verstandig om zoveel geld – grofweg 1.400 miljard euro – opzij te zetten voor de verre toekomst? Is Nederland niet beter af met wat meer omslagstelsel, waarbij de huidige werkenden betalen voor de huidige gepensioneerden? Heemskerk van Mercer noemt die suggestie ‘flauwekul’. Hij prijst de huidige combinatie tussen ‘omslag’ via de AOW en de vergrijzingsbestendige ‘kapitaaldekking’ van de aanvullende pensioenen. ‘In Nederland is het ongeveer half-half. Daar nu plotseling een einde aan willen maken is kortetermijndenken.’

Lees meer over de dreigende korting op miljoenen pensioenen

Hoe de Nederlandse pensioendiscussie zich ontpopte tot Godsdiensttwist: ‘De rekkelijken’ staan lijnrecht tegenover ‘de preciezen’

Wat is een rekenrente? Of dekkingsgraad? Lees het antwoord op deze en nog zeven andere prangende vragen over onze pensioenen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden