Ondanks demonstratieverbod massale protesten in Wit-Rusland tegen 'parasieten-wet'

Ondanks een demonstratieverbod zijn duizenden betogers in Minsk, Brest, Vitebsk en andere steden in Wit-Rusland de straat opgegaan om te protesteren tegen het beleid van de autoritaire president Aleksandr Loekasjenko. Vooral in Minsk hadden de autoriteiten een enorme politiemacht op de been gebracht. Waarnemers spreken van de grootste demonstraties sinds ruim vijf jaar.

De onrust begon vorige maand, toen mensen de straat opgingen uit protest tegen de zogenoemde 'parasieten-wet'.Beeld epa

Leden van de oproerpolitie pakten her en der betogers op. Ook journalisten die de betogingen probeerden te volgen, werden gearresteerd. Enkele uren voor het begin van de demonstraties deden de politie en de geheime dienst KGB een inval in het kantoor van de mensenrechtenorganisatie Vjasna (Lente) en arresteerden zij 59 mensen. Ook Vladimir Nekljajev, een van de leiders van de Wit-Russische oppositie, werd opgepakt.

President Loekasjenko, die het land sinds 1994 met straffe hand regeert, had eerder deze week al laten weten dat hij hard zou optreden tegen relschoppers. De Wit-Russische president is bang dat de protesten zullen uitlopen op een volksopstand, zoals drie jaar geleden in Oekraïne. 'Een scenario zoals in Oekraïne zal in Wit-Rusland niet gebeuren zolang ik president ben', zei hij vrijdag tijdens een bezoek aan een landbouwbedrijf.

De onrust begon vorige maand, toen mensen de straat opgingen uit protest tegen de zogenoemde 'parasieten-wet'. Volgens dat decreet kunnen werklozen een strafheffing van 230 euro opgelegd krijgen, een flink bedrag in een land waar het gemiddelde maandloon 350 euro bedraagt. Alleen officieel geregistreerde werklozen zijn uitgesloten van de maatregel, maar zij moeten voor nog geen tien euro per maand gemeenschapswerk verrichten.

Onder druk van de protesten heeft Loekasjenko beloofd dat de maatregel een jaar wordt uitgesteld, maar hij weigert de wet in te trekken. Volgens hem moet iedereen bijdragen aan de economie, die in Wit-Rusland nog grotendeels in handen is van de overheid. Bovendien ziet hij het als een middel om de zwarte markt te bestrijden. Volgens schattingen van de overheid telt Wit-Rusland 470 duizend 'parasieten', op een bevolking van tien miljoen.

Voor veel Wit-Russen roept de maatregel herinneringen op aan de Sovjetperiode, toen werklozen ook als 'parasieten' werden gezien door de autoriteiten. Net als destijds hebben de Wit-Russen weinig keuze: het overgrote deel van de bevolking werkt voor staatsbedrijven, waar de contracten ieder jaar moeten worden hernieuwd. Dat geeft de werkgevers een enorme greep op hun werknemers.

Leden van de oproerpolitie pakten her en der betogers op.Beeld afp

Ondanks Loekasjenko's toezegging dat de wet voorlopig niet zal worden toegepast, gingen de protesten toch door. Steeds meer Wit-Russen beginnen genoeg te krijgen van het achterhaalde Sovjetmodel waaraan Loekasjenko vasthoudt. Aanvankelijk beschermde dat de Wit-Russen tegen de turbulente gevolgen van de economische hervormingen in andere voormalige Sovjetrepublieken, zoals Rusland en Oekraïne, maar langzamerhand loopt de Wit-Russische economie steeds verder vast. De afgelopen twee jaar is de economie gekrompen, onder meer als gevolg van de economische neergang in Rusland door de daling van de olieprijzen en de westerse sancties tegen Rusland.

In 2010 sloeg Loekasjenko nog met harde hand massale demonstraties neer tegen het frauduleuze verloop van de verkiezingen en zette hij een hele reeks rivalen voor het presidentschap gevangen. Dat kwam hem te staan op sancties van de Europese Unie. Maar vorig jaar hief de EU het grootste deel van de sancties op, nadat Loekasjenko een aantal politieke gevangenen had vrijgelaten. De versoepeling van de sancties was ook bedoeld als beloning voor de bemiddelende rol die Wit-Rusland speelde in de onderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland over het conflict in Oost-Oekraïne.

Vooral in Minsk hadden de autoriteiten een enorme politiemacht op de been gebracht.Beeld reuters

Wit-Rusland stond altijd te boek als de trouwste bondgenoot van Moskou, maar de annexatie van De Krim door Rusland en de steun van Moskou voor de pro-Russische separatisten in Oekraïne heeft Loekasjenko wat kopschuw gemaakt. Dat bleek vooral toen hij twee jaar geleden weigerde toestemming te geven voor een Russische luchtmachtbasis in zijn land. Vorige maand haalde Loekasjenko hard uit naar Moskou, nadat Moskou weer grenscontroles tussen de twee landen was begonnen, als reactie op het besluit van Minsk de visumplicht voor reizigers uit een reeks westerse landen af te schaffen.

De twee landen ruziën ook over de handelsbetrekkingen. Wit-Rusland kreeg altijd gas en olie van Rusland tegen sterk gereduceerde prijzen, maar Moskou heeft de prijzen nu verhoogd. Op die manier wil het de Wit-Russische regering ook onder druk zetten niet al te ver af te drijven van het oude bondgenootschap met Rusland.

Nu Loekasjenko in eigen land weer geconfronteerd wordt met protesten tegen zijn bewind is de kans groot dat de dooi met de EU voorbijgaat en hij zich weer iets meer op Rusland oriënteert. Opvallend was dat hij de schuld voor de onrust bij het Westen legde. Volgens hem proberen de VS en Duitsland de situatie in zijn land uit evenwicht te brengen.

Nu Loekasjenko in eigen land weer geconfronteerd wordt met protesten tegen zijn bewind is de kans groot dat de dooi met de EU voorbijgaat en hij zich weer iets meer op Rusland oriënteert.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden