Reportage

Ondanks de atoomdeal blijft Amerika de vijand in Iran

De onderhandelingen in Wenen over het atoomprogramma van Iran naderen voltooiing. Iran zal zijn anti-westerse retoriek volhouden - deal of niet. Israël schreeuwt moord en brand.

De Iraanse president Rohani (met witte tulband) demonstreert mee op de jaarlijkse betoging tegen Israël. Beeld AP
De Iraanse president Rohani (met witte tulband) demonstreert mee op de jaarlijkse betoging tegen Israël.Beeld AP

De brandweerman richt zijn spuit op de menigte: een zee van anti-Israël-demonstranten in de kokende hitte van de Iraanse zomer. 'Roep: dood aan Amerika!', commandeert hij van boven op de brandweerwagen - Israël en Amerika zijn in Iran twee koppen van hetzelfde monster.

Gebalde vuisten gaan de lucht in: 'Dood aan Amerika!' Met een grijns draait de brandweerman de slang open. Het water daalt als een zegening op de hoofden van de betogers neer.

Decennialang al speelt het openbare leven zich in Iran volgens een strak geregisseerd scenario af. Naast de talloze religieuze evenementen houdt de staat jaarlijks op dezelfde data ideologische 'opfrisdagen'. Zo is er de verjaardag van de revolutie, de herdenking van de bezetting van de Amerikaanse ambassade, en de anti-Israëldag, waarvoor het afgelopen vrijdag weer tijd was.

Pilaar van het systeem

Op elk evenement - zelfs tijdens het wekelijkse vrijdaggebed - voert de slogan 'Dood aan Amerika' de boventoon. Ook als het dezer dagen komt tot een nucleair akkoord met de 'grote satan', de Verenigde Staten, zullen de Iraanse leiders alles op alles zetten om openlijk anti-Amerikaans te blijven.

'Anti-amerikanisme is een pilaar van ons systeem en van onze revolutie', zegt Nader Karimi Joni, een commentator en hervormer. 'Ondanks een deal zal ons systeem beklemtonen dat Amerika de vijand is en blijft.'

Sinds de revolutie van 1979 en de daaropvolgende gijzeling van 52 Amerikaanse diplomaten door Iraanse studenten, onderhouden Iran en Amerika geen betrekkingen meer. De vijandigheid nam in de loop der jaren toe. Tijdens de Iran-Irakoorlog steunden de VS Irak en vanaf de jaren negentig kondigden de Amerikanen steeds meer sancties af tegen Iran. Het nucleaire programma van Teheran, onthuld door een Iraanse oppositiegroep in 2002, leidde in Washington tot het beramen van aanvalsplannen.

De Iraanse president Rohani (met witte tulband) demonstreert mee op de jaarlijkse betoging tegen Israël, afgelopen vrijdag. Beeld EPA
De Iraanse president Rohani (met witte tulband) demonstreert mee op de jaarlijkse betoging tegen Israël, afgelopen vrijdag.Beeld EPA

Roer om

Onder president Barack Obama ging het roer om en kwam het tot unieke directe gesprekken met Iran. De historische deal die nu in Wenen in de maak is - een mondeling akkoord dat diverse parlementen en het Amerikaanse congres nog moeten goedkeuren - is het reslutaat van twee jaar onderhandelen. Hoewel in Iran veel gewone burgers dolblij zijn met het vooruitzicht dat de sancties verdwijnen, maken de trouwe aanhangers van het Iraanse regime zich zorgen: wat moeten ze nu?

'Mijn leiders sluiten een deal met Amerika, maar ik wil dat helemaal niet', zegt Alireza Mataji, een 24-jarige hardliner die in zijn vrije tijd anti-Amerikademonstraties organiseert. 'Wat blijft er over van onze revolutie, van onze positie in de islamitische wereld, als we relaties aanknopen met de grootste onderdrukker ter wereld?'

Uitmelken

Hij en andere hardliners konden carrière maken dankzij het verzet tegen het Westen dat de ayatollahs voerden. Sluipenderwijs hebben hun vertegenwoordigers vrijwel alle machtscentra van het land overgenomen: de veiligheidsdiensten, de verdeling van het oliegeld, de staatstelevisie. Het enige medium dat in alle uithoeken van Iran te zien is, meet elke dag de 'misdaden' van Amerika breed uit in documentaires, interviews en nieuwsprogramma's.

'De hardliners zijn erg goed in het uitmelken van anti-Amerikaanse gevoelens', zegt Saeed Laylaz, een analist die nauwe banden heeft met de regering van de gematigde president Hassan Rohani. 'Ze plannen nu een offensief in de toekomst. Om dit ongebruikelijke akkoord ideologisch recht te breien.'

De hervormers voorspellen dat het nucleaire akkoord het begin is van een nieuw Iran, en dat er meer vrijheden en betere relaties met Amerika in het verschiet liggen. De opperste leider ayatollah Ali Khamenei denkt daar anders over. Tijdens een toespraak afgelopen weekend vertelde hij studenten 'zich klaar te maken voor nog meer strijd tegen de arrogantie'. Dat is Amerika volgens zijn ideologische woordenboek.

Eenmalig

Gholamhussein Mansouri heeft zijn hele familie meegenomen naar de anti-Israëldag, ook zijn zoontje van 3. Hij draagt een petje met de tekst 'Amerika kan helemaal niks'. Masouri: 'Deze onderhandelingen zijn alleen om onze goede wil te tonen. We helpen Amerika om een deal te sluiten.'

De officiële haat tegen Amerika zal blijven tieren, hopen de hardliners. 'Het is niet zo dat ons land nu gaat veranderen', zegt Mataji, de jonge hardliner. 'Deze deal is eenmalig. Hierna wordt alles weer als vanouds.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden